Tussen maandag en donderdag mogelijk een medicane in de zuidelijke Middellandse Zee

Tropische eigenschappen

Een medicane heeft eigenschappen van een tropische storm en vormt in het Middellandse Zeegebied. De naam van dit fenomeen is een samenvoeging van ‘Mediterranean’ en ‘hurricane’. In het Middellandse Zeegebied zijn stormen van orkaankracht vrij zeldzaam. Een bekende, rampzalige medicane is storm Daniel in september 2023, waarover ik vorig jaar een tweedelige serie schreef.

Medicanes ontstaan over het westelijke en centrale deel van de Middellandse Zee, maar worden ten oosten van Griekenland nauwelijks gezien. Het piekseizoen van deze stormen loopt van september tot en met januari. Net na de zomer is het zeewater op zijn warmst, maar kunnen koudere luchtmassa’s uit het noorden het Middellandse Zeegebied bereiken. Het temperatuurverschil kan een explosie van stormactiviteit veroorzaken.

Een medicane heeft, in tegenstelling tot de gebruikelijke extratropische cyclonen op de hogere breedtegraden, geen kern van koude lucht. Een medicane is een soort hybride storm die begint met een koude kern, maar later een warme kern ontwikkelt. De lucht in het centrum van het lagedrukgebied is dan warmer dan de omgeving. Het contrast met koude lucht hoger in de atmosfeer leidt tot een krachtige dynamiek.

Zeewater is warm genoeg

Volgende week zijn alle ingrediënten voor een medicane aanwezig: boven Tunesië en het noorden van Libië hangt een poel van koudere lucht en het water van de Middellandse Zee is in een groot gebied nog steeds 2 tot 4 graden warmer dan normaal in deze tijd van het jaar.

Het warme zeewater versterkt de ontwikkeling van stormsystemen omdat het verdamping verhoogt en meer waterdamp in de atmosfeer brengt. De instabiele lucht stijgt op en houdt convectie in stand. Die opwaartse stroming van warme en vochtige luchtpakketjes is essentieel voor extreme neerslag. Voor het kunnen vormen van een tropische storm moet het oppervlaktewater minimaal 27°C zijn. De zuidelijke Middellandse Zee is nu zo’n 30°C; zeker warm genoeg voor een krachtige storm.

Waar en wanneer?

Of er de komende week een medicane gaat ontstaan, is nog niet zeker. Het verschilt per modeluitvoer hoe het lagedrukgebied eruit ziet. De uitvoer van het Europese weermodel ECMWF van gisteravond geeft een ander beeld dan die van vanochtend, waarbij de medicane ineens kan verschijnen of verdwijnen. In de meteorologie noemen we dit “springerig”. Deze springerigheid maakt het lastig om de impact in te schatten en eventuele waarschuwingen voor te breiden.

Wel komt de mogelijkheid van een stormsysteem bij meerdere modellen terug. De gemeenschappelijke factor is dat het in de eerste helft van de komende week ten zuiden van Sicilië zich zou vormen. Indien dit inderdaad gebeurt, trekt de storm oostwaarts richting de zuidelijke eilanden van Griekenland. Onderweg zal het veel neerslag geven, maar op dit moment wordt de meeste neerslag boven water ingetekend. Het noorden van Libië en de Griekse eilanden kunnen daarnaast te maken krijgen met krachtige windstoten.