Opwarming van zeewater leidt tot ‘stilvallende’ tropische stormen

Trager en intenser

Het onderzoek, uitgevoerd door wetenschappers aan de Newcastle University, toont aan dat warmere en vochtigere omstandigheden ervoor zorgen dat tropische stormen vertragen en de regen sterk toeneemt. Klimaatverandering verhoogt op deze manier zowel de intensiteit als de omvang van de neerslag van tropische stormen.

De resultaten tonen aan dat de neerslagintensiteit gemiddeld met 21% toeneemt per graad opwarming van het dauwpunt. Tegelijkertijd wordt het neerslaggebied 12,5% groter per graad opwarming. Het dauwpunt is de temperatuur waarop de lucht geen vocht meer kan bevatten. Waterdamp uit de lucht slaat dan neer als mist of dauw. Een hoog dauwpunt wijst op een hoge concentratie waterdamp in de atmosfeer, wat de brandstof levert die nodig is om de convectie in stand te houden die de storm aandrijft.

Met satellietbeelden werd onderzocht hoe de eigenschappen van tropische stormen veranderden met de opwarming van 2001 tot 2024. In de warmere gebieden van de tropische Atlantische Oceaan bewegen tropische stormen vaak langzamer en houden ze langer aan. Dit geeft meer regenval op éénzelfde plaats, met name rond het oog van de storm, en verhoogt het risico op overstromingen aanzienlijk.

Verschillen tussen de stormfasen

Er werd ook vastgesteld dat ex-tropische systemen op een andere manier reageren op een warmer oppervlak. Op het moment dat tropische stormen verzwakken en als een lagedrukgebied richting Europa trekken, hebben ze de neiging om in omvang toe te nemen. Ze ondergaan een overgang van een compact, symmetrisch windveld naar een meer uitgestrekte en asymmetrische structuur.

Omdat de veranderingen in omvang minder worden bepaald door lokale thermodynamica van het oppervlak, maar meer door grootschalige processen, worden de overblijfselen van tropische systemen minder beïnvloed door temperatuurveranderingen. De regenval concentreert zich rond het noordoosten van de storm en over een groter gebied, vaak omdat de storm sneller beweegt.

Enkele voorbeelden

In het recente verleden zijn er een aantal orkanen geweest die stagneerden en leidden tot enorme regensommen. In Noord-Amerika veroorzaakten bijvoorbeeld Hurricane Harvey (2017, Texas), Hurricane Florence (2018, North-Carolina), Hurricane Dorian (2019, de Bahamas) en Hurricane Helene (2024, Florida) historische overstromingen. Dorian stond meer dan 24 uur zowat stil als een categorie-5 orkaan boven de Bahamas en had ongekende verwoesting tot gevolg.

Ook buiten het tropische Noord-Atlantische gebied komen stilvallende tropische stormen wel eens voor. Een maand geleden ontstond Cyclone Maila ten westen van de Salomonseilanden. De beweging van deze storm is vrij bijzonder te noemen: het bleef maar in cirkels draaien. Ruim 35 uur was het een cycloon van de vierde categorie, met windsnelheden van 200 tot 230 km/u. En al die tijd bewoog het nauwelijks verder dan 180 kilometer – grofweg de afstand van Amsterdam naar Maastricht. Over deze relatief kleine afstand liep de neerslag op tot boven de 300 millimeter vanwege het langzaam-bewegende karakter. Op de Salomonseilanden en in Papoea-Nieuw-Guinea veroorzaakte de storm veel schade door regen, wind en landverschuivingen.

Het pad dat cycloon Maila aflegde heeft een bijzondere cirkelachtige vorm. De verschillende kleuren geven de intensiteit van de storm aan, waarbij rood een categorie 4-storm is. Een bolletje geeft een periode van 3 uur aan. Hieruit is te zien dat de storm zich nauwelijks voortbewoog. Gemaakt via Zoom.earth

Daar komt bij dat cyclone Maila ontstond op een erg lage breedtegraad, waar normaal gesproken nauwelijks tropische stormen vormen. Rondom de evenaar is het effect van de draaiing van de aarde heel klein en mist de rotatie die de organisatie van tropische stormen in gang zet. Sinds het begin van de metingen in 1951 zijn er in het gebied geen tropische stormen van orkaankracht geregistreerd, totdat Maila langskwam.