Zeldzame tropennacht markeert extreme hitte in Nederland

Code rood

Vanaf middernacht 00:00 geldt code rood, tot in ieder geval vrijdag 23:00. Door de hoge temperaturen in combinatie met een hoge luchtvochtigheid kan het gevaarlijk warm worden. Het dauwpunt ligt rond de 22 graden, wat inhoudt dat de luchtvochtigheid kan oplopen tot 80%. In combinatie met temperaturen van meer dan dertig graden kan het menselijk lichaam niet meer goed afkoelen. De hittekracht is dan ook uitzonderlijk hoog. Plaatselijk kan deze oplopen tot een 10, wat het maximum is. Bekijk de weerblog over code rood voor meer informatie over wat dit precies inhoudt.

Hittekoepel

Boven West-Europa ligt een krachtig hogedrukgebied met warme lucht op hoogte en dalende luchtbewegingen. Hierdoor wordt de atmosfeer langdurig gestabiliseerd en warmt het oppervlak verder op onder sterke instraling van de zon. Dit wordt aangeduid als een hittekoepel, een term die wordt gebruikt voor een situatie waarin warme lucht langdurig onder een hogedrukgebied aanwezig blijft.

De afgelopen dagen lag dit hogedrukgebied boven Frankrijk, waar temperaturen lokaal rond of boven 40 graden uitkwamen. Inmiddels schuift het systeem richting de Benelux, waardoor de aangevoerde lucht ook in Nederland zeer warm is en de temperaturen snel oplopen.

Hittekoepel met uitzonderlijke afwijkingen in temperatuur boven de Benelux vandaag. Bron: WXCharts.com

Temperatuur records

Bij ons is het ook warm, gisteren werd de temperatuur in alle KNMI stations in Nederland hoger dan 30 graden. Dit is slechts zes keer eerder gemeten, en dit is voor het eerst in Juni. In De Bilt werd het dagrecord 24 en 25 juni al verbroken, met respectievelijk 27,2 en 26,6 graden. Ook vandaag gaat het record ruim worden verbroken, het is nog afwachten hoeveel precies.

Eerste juni tropennacht

Ook ‘s nachts is het extreem warm. Gisteren was de eerste officiële tropennacht. De temperatuur komt dan gedurende de hele dag niet onder de 20 graden bij het KNMI station De Bilt. In De Bilt zakte de temperatuur niet onder de 21,2 graden. Dit is de eerste keer in juni dat dit voorkomt. Al eerder deze week was in het zuiden een tropennacht gemeten. Sinds het begin van de metingen is er pas elf keer een officiële tropennacht voorgekomen, waarvan meer dan de helft in deze eeuw. Het record voor de warmste tropennacht staat echter nog op 2018 met 22,4 graden.

Officiële hittegolf

Al meerdere keren was de hittegolf deze week in het nieuws. Bij een hittegolf zijn er aansluitend vijf dagen met een temperatuur warmer dan 25 graden, waarvan er 3 tropisch zijn, dat wil zeggen: 30 graden of meer. Door deze definitie is eigenlijk pas achteraf vast te stellen of er een hittegolf is geweest of niet, in tegenstelling tot code rood en het hitteplan wat vooraf als waarschuwing wordt gegeven. Al bijna een week lang is de temperatuur in De Bilt overdag hoger dan 25 graden. Woensdag en donderdag zijn de grens van 30 graden gepasseerd. Ook vandaag, met waarschijnlijk een temperatuur rond 37 graden, wordt aan de voorwaarden voor een hittegolf voldaan.

Superhittegolf?

In sommige media wordt gesproken over uitzonderlijk zware hittegolven waarbij de temperatuur meerdere dagen achter elkaar boven 35 graden uitkomt, de “superhittegolf”. Dit is geen officiële meteorologische term. Het KNMI hanteert alleen de definitie van een hittegolf, gebaseerd op dagen boven 25 en 30 graden. Het is echter wel een extreme en zeer intense hittegolf, mede door de combinatie met andere weersomstandigheden.

Steeds vaker extreem warm

De huidige hitte past in een bredere trend waarin extreem warme periodes in Nederland vaker voorkomen en ook intenser worden. Sinds het midden van de vorige eeuw is het aantal zomerse dagen (≥25 °C) in De Bilt duidelijk toegenomen, en het aantal hittegolven is sinds 1950 ongeveer verdubbeld. Ook tropennachten komen tegenwoordig vaker voor: voor het jaar 2000 in De Bilt kwamen deze vrijwel niet voor, maar er zijn er in de 21e eeuw al meerdere gemeten. Waar zulke situaties vroeger nog echt uitzonderlijk waren, lijkt dit soort hitte steeds meer onderdeel te worden van de Nederlandse zomer. Dat betekent niet dat elke zomer structureel extreem heet zal zijn, maar wel dat de kans op dit soort uitschieters groter is geworden. Het staat los van verschijnselen als El Niño: dat speelt vooral op mondiale schaal en heeft in Nederland hooguit een kleine en indirecte invloed, meestal pas later in het jaar.