Waarom het Noorderlicht niet vooraf werd aangekondigd
We werden aardig verrast gisteravond. Een show van noorderlicht die alleen vergeleken kon worden met het spektakel van mei 2024. In het nieuws werd het bijna niet besproken en dat zorgde voor verwarring. Hoe kan het gebeuren dat zo’n krachtige geomagnetische storm ons tóch overviel?Scroll naar het einde voor een greep van de mooiste ingezonden foto's naar onze e-mail, foto@weer.nl. Jouw foto daar ook bij? Stuur hem snel in!
CME kwam uren eerder aan
De uitbarsting van de zon leverde een S4 storm op; een erg zware stromingsstorm. Het had zelfs de potentie op uit te groeien tot een S5 storm. Het was het meest heftige event in 23 jaar tijd (sinds oktober 2003). Mei 2024 was anders; toen was het een geomagnetische storm van de hoogste kracht (G5) door meerdere CME’s van M-flares* die aankwamen. De zonnevlam van afgelopen zondag was een X-flare met kracht X1.9. Dit is de krachtigste soort zonnevlam en kan over de hele wereld verstoringen veroorzaken. Gelijktijdig kwam er een full halo CME* (Coronal Mass Ejection) vrij en dat gaf een sterke zonnewind.
De hoge snelheid van de zonnewind is één van de redenen van de onverwachte aankomst. Maandagochtend gaf het NOAA een G3 verwachting uit, met potentie voor G4. Het eerste model verwachtte dat de CME tegen dinsdagochtend 8 uur aan zou komen op Aarde. Al snel bleek dat het eerder in de nacht zou komen, maar alsnog zat het er enkele uren naast. De zonnewind heeft waarschijnlijk de metingen dusdanig verstoord dat het nauwelijks meer betrouwbaar was. Voor nieuwsbronnen gebeurde het allemaal te snel om bij te houden.
Wie zelf de waarden in de gaten hield, zag dat de dichtheid van de deeltjesstorm gedurende de avond sterk begonnen te stijgen en de Bz* zat netjes in de min. De snelheid van de zonnewind bleef lang laag, maar trok later ook aan. De cocktail voor spektakel was compleet.
De toenemende dichtheid van de zonnewind bepaalde in dit geval grotendeels de aankomst van de CME. De snelheid steeg pas veel later en daardoor werd het noorderlicht even heel sterk. De negatieve Bz zorgde ervoor dat de elektronen konden reageren met het aardmagnetisch veld, in plaats van weerkaatst te worden. Bron: Spaceweatherlive
De CME kwam maandagavond rond 20 uur aan op Aarde. Een uur later werd het eerste noorderlicht waargenomen in Nederland. Het was nog vrij zwakke, rode gloed. “Dat valt wel wat tegen”, dachten mensen die op de uitkijk stonden. Niet wetende wat zich ruim een uur later zou afspelen.
Een moment van euforie
De activiteit nam steeds meer toe en de zonnewindsnelheid sprong omhoog. Groene kleuren kwamen tevoorschijn en pilaren waren zichtbaar. Rond kwart over 10 trok een felgroene band van noord naar zuid over, die door heel het land werd waargenomen. Op dat punt wist je niet waar je moest kijken. Noord, oost, zuid, overal zag je het noorderlicht. Doorgaans is het in Nederland met alleen een camera met lange sluitingstijd zichtbaar, maar het was nu zo krachtig dat de rode en groene kleuren met het blote oog te zien waren. Het licht danste voor je ogen.
Proton aurora
Op het hoogtepunt waren er ook groene ‘blobs’ te zien. Deze vlekken waren zo helder dat je het groene licht kon zien zonder je ogen te laten te wennen aan het donker. Dit waren proton auroras. Het is geen normaal poollicht en verschijnt alleen tijdens zeer sterke geomagnetische stormen.
Gewoon poollicht ontstaat door het binnendringen van geladen deeltjes van de zon (elektronen) in de atmosfeer. Door het aardmagnetisch veld worden deze deeltjes naar de polen geleid, waar ze botsen met deeltjes in de atmosfeer en energie overbrengen. Dit zendt licht uit, wat we zien als poollicht. Proton aurora’s verschillen hiervan doordat ze ontstaan door een ring van protonen die rond de aarde zweeft. Tijdens zeer sterke activiteit kunnen protonen uit deze ring neerdalen en een secundaire instroom van elektronen veroorzaken.
Het weer zat bijna overal mee
Wanneer zich in Nederland de kans voordoet op noorderlicht, wil het nog wel eens zo zijn dat het bewolkt of mistig is. Ook de maan mag niet te veel licht geven. Gisteravond kwam op veel plekken alles samen en klaarde het op. Het licht was trouwens ook tussen de bewolking door goed te fotograferen, maar een deel van het spektakel valt dan wel weg. Het was fris, maar de adrenaline maakte een hoop goed. Een avond die, net als mei 2024, nooit vergeten zal worden.
*Meer weten over het ontstaan van het noorderlicht en hoe je deze het beste kan fotograferen? Lees dan ook deze artikelen: Ruimteweer uitgelegd: wanneer kans op noorderlicht? en Komende tijd verhoogde kans op het zien van noorderlicht
