Waardoor worden de AMOC en Golfstroom vaak door elkaar gehaald?
Het gebeurt regelmatig dat op grote mediaplatforms de termen AMOC en Golfstroom met elkaar verward worden. Zo ook op Nu.nl en de NOS. Zij stellen beide oceaanstromingen vaak gelijk aan elkaar, wat onjuist is. Maar wat is dan wel juist? En maakt het misverstand echt verschil?Nauw verwant
De Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie, afgekort tot AMOC, is een oceaanstroming die over de hele aarde rondgaat. Warm oppervlaktewater stroomt noordwaarts van het zuidelijk naar het noordelijk halfrond en een koude, diepe stroming keert naar de Zuidelijke Oceaan terug. Er zijn een aantal plekken waar het warme water zinkt en afkoelt, en waar het koude water naar het oppervlak beweegt en daardoor opwarmt. Zo verbindt de AMOC de verschillende oceaanbekkens met elkaar en dat is belangrijk voor het transport van warmte-energie.
De Golfstroom is de specifieke oppervlaktestroming van de Golf van Mexico richting Europa en wordt deels aangedreven door de wind. Deze warme stroming is de reden dat West-Europa een gematigd klimaat heeft, in tegenstelling tot Canada op dezelfde breedtegraad. De Golfstroom hangt samen met de kracht van de AMOC, maar is slechts één component binnen een heel groot systeem.
Verzwakte AMOC: oorzaken en consequenties
Het warme oppervlaktewater zinkt op twee plaatsen ter hoogte van Groenland. Dit zinken, in combinatie met de diepe terugstroom, geeft aan hoe krachtig de AMOC is. Een verzwakte AMOC zou ook betekenen dat de Golfstroom afneemt in kracht en minder warmte transporteert naar Europa. De omwenteling van de AMOC is in feite dus de motor achter het zachte Europese klimaat.
De AMOC heeft zelf ook een motor. Onder normale omstandigheden zinkt koud, zout water nabij Groenland tot de diepe oceaan. Klimaatverandering verstoort dit proces door een toename van smeltwater van de Groenlandse ijskap. Dit smeltwater is zoet en daarom lichter dan het zoute oceaanwater, waardoor het er als een soort ‘deksel’ op blijft liggen. Het zinkproces remt af en de omwenteling van de AMOC loopt als het ware niet meer goed door. Het gevolg hiervan is het bekende verzwakken van de AMOC.
Veranderingen van deze grootschalige oceaanstroming hebben een groot effect op het klimaat in Europa. Mogelijke consequenties zijn eerder op onze nieuwspagina toegelicht, onder andere in de berichten De afkoelende invloed van een verzwakte AMOC op het Europese klimaat en -30 ℃ in de toekomstige Nederlandse winter, het zou zomaar veel sneller kunnen gebeuren dan je denkt.
Stopzetten metingen is niet slim
Vorige week leidde nieuws uit de VS tot verontrustende berichten over de toekomst van het bijhouden van de motor achter de AMOC. De VS onder de regering-Trump blijft de wetenschap ondermijnen en schaalt financiering van de nationale weerdienst en klimaatonderzoek voortdurend af.
De VS beheert een meetsysteem van diepzeestations die, onder andere, de stromingen van het zeewater meten. Het verlies van deze metingen betekent verlies van kennis over de staat van de Golfstroom en daarbij ook de AMOC. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de positie van de Golfstroom nauw samenhangt met de kracht van de AMOC: bij een verzwakking van de omwentelingscirculatie kan de Golfstroom tientallen kilometers noordwaarts verschuiven. Een verandering in de koers van de Golfstroom kan daardoor dienen als een vroegtijdig waarschuwingssignaal voor een verzwakte AMOC. Satellietwaarnemingen sinds 1993 tonen al een geleidelijke verschuiving van 50 kilometer.
