De Nepalese stortvloed was zo krachtig dat het water bergopwaarts werd geduwd

Massale instorting van hangende gletsjer

Op een hoogte van ruim 5000 meter brak een gigantisch segment van een gletsjer af. Het ijs stortte bijna 1400 meter naar beneden en tegen de tijd dat het materiaal in het grotere rivierdal was aangekomen, had het een horizontale afstand van 5800 meter afgelegd en was het al zo’n 2400 meter gedaald.

Het afgebroken stuk ijs van meer dan een kilometer breed nam een grote hoeveelheid van het onderliggende gesteente met zich mee. Naar schatting kwam er bij deze instorting maar liefst 200 miljoen kubieke meter aan materiaal los. Het naar beneden storten van de ijsmassa veroorzaakte een enorme hoeveelheid energie en was zo krachtig dat de opgewekte seismische golven gelijkstonden aan een aardbeving met een kracht van 5,2 op de schaal van Richter.

Natuurlijke stroming keerde om

Tijdens de gletsjerlawine smolt het ijs door wrijving, waardoor een ‘flash flood’ ontstond. Toen de lawine de Trishuli-rivier bereikte, pikte deze over meerdere kilometers al het aanwezige water en de losse sedimenten op. Hierdoor ontstond een vloedgolf die qua dichtheid leek op vloeibaar beton en de fysieke kracht had van botsende goederentreinen.

De immense kracht van de stortvloed duwde het materiaal stroomopwaarts in zijtakken van de Trishuli-rivier. Bron: TheGeoModels

Het materiaal van de stortvloed wordt met enorme kracht door het smalle dal gestuwd. De oranje tekening geeft ongeveer de stroming aan op het moment dat het materiaal de Nepal-China grensovergang bereikte. Het was op dat moment al meer dan 2 km naar beneden gestort. Bron: TheGeoModels

De stortvloed verplaatste zich stroomafwaarts met snelheden van meer dan 180 kilometer per uur. Het legde de afstand tussen de bron en de grensovergang in ongeveer 7 minuten af. De stroming was dermate sterk dat het op sommige plekken de natuurlijke stroming van de rivier omkeerde en het puin in zijrivieren bergopwaarts duwde.

Waar bebouwing stond, vormde het water een soort muur van tientallen meters hoog. De schade in het gebied is catastrofaal. Onder andere een belangrijke grensovergang tussen Nepal en China werd volledig weggevaagd en duizenden gebouwen werden vernietigd.

Oorzaken: albedo en 2015 aardbeving

Het afbreken van het stuk gletsjer is nauw verbonden met de mondiale opwarming. Op grotere hoogte neemt de temperatuur sneller toe door het albedo-effect: het witte oppervlak van sneeuw- en ijsmassa’s reflecteert een groot deel van het inkomende zonlicht. Hoe minder sneeuw en ijs, hoe minder zonnestraling wordt gereflecteerd en hoe meer warmte wordt opgenomen door de bodem. Als gevolg neemt de sneeuwsmelt toe en neemt het albedo verder af (zelfversterkend effect).

Het terugtrekken van gletsjers zorgt ervoor dat rotsmassa’s, die voorheen door het ijs op hun plek werden gehouden, hun ondersteuning verliezen en kwetsbaar worden voor instorting. Naarmate de gletsjers zich terugtrekken, laten ze sediment achter in de vallei en dat is een belangrijke bron van materiaal voor een puinlawine. Een hangend gletsjersysteem is behoorlijk instabiel doordat de steun van dalgletsjers wegvalt. Verschuivingen in klimaatpatronen zorgen ervoor dat deze valleigletsjers zich terugtrekken en hangende gletsjers achterlaten.

Een stuk van de hangende gletsjer (blauw) brak af en nam een grote hoeveelheid puin (bruin) mee in zijn kolkende reis stroomafwaarts. Bron: TheGeoModels

Mogelijk heeft ook de zware aardbeving uit 2015 de rotsmassa in dit gebied destijds al gedestabiliseerd, wat uiteindelijk leidde tot deze latere instorting. Niet alle aardverschuivingen zijn instantaan, maar ze kunnen jaren of zelfs tientallen jaren duren. De aardbeving van 2015 zou goed een zeer langzame aardverschuiving kunnen hebben veroorzaakt, die pas recentelijk is gaan versnellen en een trigger vormde voor de instorting.

Gevaar voor nieuwe overstromingen

De nasleep van de gletsjerlawine geeft nog steeds een groot risico in het gebied. Het meegevoerde gesteente heeft de rivieren deels geblokkeerd, wat heeft geleid tot de vorming van ten minste twee natuurlijke dammen in de buurt van het brongebied. Iets vergelijkbaars gebeurde bij de aardverschuiving in Blatten in 2025, waar het puin de rivier Lonza blokkeerde en overstromingsgevaar creëerde.

Achter de onstabiele dammen hopen zich miljoenen kubieke meters water op. Er bestaat een aanzienlijk risico dat één of beide dammen het begeven, wat een nieuwe vloedgolf (‘outburst flood’) kan veroorzaken. Door het kortstondig overstromen van de lager gelegen dam moesten reddingsoperaties al voor enkele uren worden stopgezet.