Zoetwaterbel Veluwe – het ‘blauwe goud’ – ziet buffer van 2024 verdwijnen
De Veluwe beschikt over een enorme hoeveelheid zoet water diep onder de grond, ook wel het ‘blauwe goud’ genoemd. De mens, natuur en landbouw in de wijde omgeving van de Veluwe zijn afhankelijk van deze watervoorraad. En die voorraad heeft de afgelopen twee jaar een serieuze klap gekregen.Zeven keer het IJsselmeer
Diep onder de zandgronden van de Veluwe ligt een grote voorraad zoet water, zo groot als zeven keer de inhoud van het IJsselmeer. De watervoorraad is volledig afhankelijk van toevoer door regenwater. Regenwater stroomt door vele bodemlagen naar dieper gelegen grond en blijft daar heel lang aanwezig. Na een reis van tientallen jaren komt het water in beken aan de rand van het gebied weer bovengronds. De zoetwaterbel, gezuiverd door zijn reis door de bodem, is de bron van drinkwater voor 2 miljoen inwoners van Gelderland, Utrecht, Flevoland en Overijssel en zorgt voor een rijke natuur op de Veluwe.
Blijdschap na voorjaar 2024
Het najaar van 2023 en voorjaar van 2024 verliepen vrij nat. In die periode viel bijna maandelijks gemiddeld over het land meer neerslag dan gebruikelijk. De waterstanden waren hoog en in de zomer gold zelfs een neerslagoverschot. Door de recordneerslag van 2023 en 2024 kreeg de zoetwaterbel een enorme boost waar de flora en fauna van profiteerden.
Het Waterschap Vallei en Veluwe was in de zomer van 2024 blij met de ontwikkeling op de Veluwe. Er viel in 2023 zo’n 300 miljoen kuub regenwater in het gebied – twee keer zo veel als gemiddeld. Beken die al jaren droog stonden, begonnen weer te stromen. “Als we het water zo veel mogelijk zouden vasthouden, zouden we van deze boost nog jarenlang plezier hebben”, klonk het vanuit het waterschap.
Droge jaren gelijk te merken
Dat bleek toch iets te positief. De lente en zomer van 2025 behoorden tot de 10 droogste lentes en zomers ooit gemeten. De herfst verliep wel redelijk nat, maar dat was niet genoeg om het grondwater weer goed aan te vullen. Sindsdien is het vrijwel elke maand te droog geweest en de buffer van de twee natte jaren is op.
Slechts twee jaar na de vorige uitspraak van het waterschap wordt nu opgemerkt dat het systeem het begint op te geven. De meeste beken staan droog en de natuur kleurt geel. Niet vaak was het zo droog in het gebied, maar de laatste jaren wordt dit steeds normaler.
Waarschuwing voor de komende jaren
Hoewel het blauwe goud van groot belang is voor de mens, werken we de voorraad ook tegen. Klimaatverandering heeft als gevolg dat regen vaker in korte, hevige buien valt. Er zakt daardoor minder water de grond in en een groter deel stroomt over het oppervlak weg. Tegelijkertijd nemen perioden van (hydrologische) droogte toe: het bos op de Veluwe en groen in de stad vragen meer water door langere zomers en stijgende verdamping.
In de jaren 2000 werd droogte op de Veluwe voor het eerst als een crisis beleefd. De zoetwaterbel is in de laatste paar decennia langzaam afgenomen en grondwaterstanden dalen. Ontwikkelingen in stedelijk gebied, landbouw en industrie vergroten de vraag naar water uit deze zoetwaterbel. Het alsmaar onttrekken van grondwater zorgt ervoor dat er minder overblijft, wat problemen oplevert wanneer er te weinig regenwater is om de voorraad weer aan te vullen. Dit vraagt om maatwerk van grondwaterbeheer en waterverbruik.
Wat je zelf kan doen om de Veluwe te helpen? Kleine dingen kunnen al een groot verschil maken. Een kortere douche, geen zwembad in de tuin en sproei je planten niet met drinkwater. Gebruik daarvoor het liefst de regenton of maak keuzes welke écht water nodig hebben in droge zomers. Het helpt ook om zo efficiënt mogelijk om te gaan met de afwas, vaatwasser en wasmachine tegen waterverspilling.
