Zo ontstaat korrelhagel in maartse buien: waarom het geen ‘echte’ hagel is

Hoe ontstaat korrelhagel?

De hagel die nu in pittige buien voorkomt, noemen we korrelhagel (of zachte hagel). De korrels zijn vaak maar 2 tot 5 millimeter groot en ontstaan in buienwolken. Hoog in die wolken is het koud, met temperaturen ver onder het vriespunt. Daar bevinden zich sneeuwkristallen die naar beneden vallen. Hoe dichter ze bij het aardoppervlak komen, hoe warmer het wordt. Onderweg passeren ze vaak een luchtlaag waarin de temperatuur net onder nul ligt.

Als die luchtlaag ook nog eens veel vocht bevat en volledig verzadigd is, zitten er veel waterdruppels in die ondanks de temperatuur onder nul toch vloeibaar blijven. Dat noemen we onderkoelde waterdruppels. Sneeuwkristallen botsen tegen deze druppels aan en deze druppels vriezen direct vast op het sneeuwkristal. Komt zo’n kristal genoeg van die onderkoelde druppels tegen, dan groeit er een ijslaagje om de sneeuwkern heen en voilà: een korrelhagelsteentje is geboren.

Waarom het niet hoeft te vriezen voor korrelhagel

Zodra de korrelhagel gevormd is, valt hij verder richting de aarde. Als de hagel onderweg door lucht met temperaturen boven nul komt, zou je denken dat hij snel smelt. Toch kan het ook hagelen bij temperaturen boven het vriespunt. Dat komt doordat maar in een klein luchtlaagje de temperatuur boven het vriespunt ligt. Bovendien koelt het in een pittige bui geregeld een paar graden af, waardoor de hagel langer kan overleven. En korrelhagel valt relatief snel naar beneden (veel sneller dan sneeuw dat dwarrelt), waardoor de tijd in lucht boven nul kort blijft en het steentje de grond haalt voordat het helemaal gesmolten is.

Hoewel korrelhagel voor fietsers best pijnlijk kan zijn en in het verkeer lastig is door gladheid, veroorzaakt het bijna nooit schade. De korrels zijn klein en vaak makkelijk in te drukken. Dat komt doordat de kern uit een sneeuwkristal bestaat, waardoor er relatief veel lucht in het steentje zit. Mocht je vandaag nog hagel zien, dan kun je zelf eens proberen hoe makkelijk je zo’n korrel platdrukt.

Echte hagel is heel anders

Dat is heel anders dan wat we meestal bedoelen met ‘echte’ hagel. Die ontstaat vooral in de zomer, op warme dagen wanneer er stevige onweersbuien ontstaan. Door snel stijgende warme lucht worden regendruppels hoog de atmosfeer in gesleurd, waar ze bevriezen. Daarna vallen ze weer een stukje omlaag, smelten deels, en bewegen vervolgens opnieuw omhoog. Bij elke ronde kan er weer een nieuw laagje ijs aangroeien. Uiteindelijk kunnen die ijsballen, geholpen door snel dalende lucht, met flinke snelheid op aarde terechtkomen.

Zomerhagel kan groter dan een centimeter worden en bestaat vrijwel volledig uit ijs. Daardoor is hij veel massiever en harder dan korrelhagel. Hagel kan op deze manier wel vervelende schade veroorzaken aan auto’s, ramen of planten. Snijd je zo’n hagelsteen doormidden, dan kun je vaak de laagjes zien: een soort ‘jaarringen’ die verraden hoe vaak hij op en neer is gegaan in de atmosfeer.

Ook volgende week nog kans op korrelhagel

Echte hagel hoeven we pas weer in de (hoog)zomer rekening mee te houden, maar ook vandaag is er nog zeker kans op korrelhagel. Ook volgende week blijft de kans op wisselvallig weer aanwezig en bij een noordelijke windrichting kunnen opnieuw buien met korrelhagel ontstaan. Lente kun je het niet meer noemen, maar mocht je de komende tijd in een hagelbui terechtkomen: bedenk dan dat dit nog altijd (veel) minder pijnlijk is dan de hagelstenen die in de zomer kunnen vallen.