Zeldzaam winterfenomeen ijshaar duikt op
Het is al een tijdje tamelijk winters in (delen van) Nederland. Door de lichte vorst en vaak ook behoorlijk vochtige omstandigheden kregen we de afgelopen periode meerdere foto’s binnen van een zeldzaam winterfenomeen: ijshaar. Door de bijzondere structuur staat het ook wel bekend als de ‘baard van koning winter’. Hoe ontstaat dit fenomeen, en waarom juist in deze periode?Schimmels in dood hout zijn essentieel
IJshaar wordt de baard van koning winter genoemd omdat het een beetje lijkt op een statige grijze baard. Het kan alleen ontstaan als het vriest, maar niet te hard, en als de luchtvochtigheid precies goed is. Bovendien groeit het vrijwel uitsluitend op het binnenste hout van dode bomen. Omdat die combinatie van omstandigheden nodig is, is het niet verrassend dat ijshaar relatief zeldzaam is.
Foto gemaakt door Ton de Brabander in Renkum.
In het hout van dode bomen leven schimmels die heel kleine hoeveelheden water produceren. Dat water wordt via piepkleine kanaaltjes naar buiten geperst. Aan het oppervlak verschijnen dan minuscule druppeltjes, die vrijwel direct bevriezen. Omdat er steeds nieuwe druppeltjes naar buiten komen, groeit er telkens een nieuw laagje ijs bij. Zo ontstaan flinterdunne draadjes met een typische, haarachtige structuur.
Groei van ijshaar is een precair evenwicht
Om ijshaar te kunnen vormen, moeten een paar voorwaarden precies kloppen. Als het flink vriest, komt de stofwisseling van de schimmels grotendeels stil te liggen: ze gaan als het ware in winterslaap. Dan wordt er nauwelijks nog water aangevoerd en kan er dus geen ijshaar groeien. De temperatuur moet daarom onder nul liggen, maar niet te veel.
Daarnaast is een hoge luchtvochtigheid belangrijk. Omdat het om hele kleine druppeltjes gaat, zouden die bij droge lucht snel verdampen, waardoor er geen ijsharen kunnen groeien.
Ten slotte is de structuur ontzettend kwetsbaar. De minste aanraking of zonlicht dat op de ‘baard’ valt, laat de haren in rap tempo verdwijnen.
Waarom juist nu?
De ideale temperatuur voor de vorming van ijshaar ligt grofweg tussen -4 en 0 graden. Laat dat nou net de temperatuur zijn die in januari in delen van Nederland ’s nachts vaak werd gehaald. Daarbij was het regelmatig ook vochtig, wat de kans op ijshaar vergroot.
Hoe kan ik zelf ijshaar zien?
Wie ijshaar wil zien, kan het beste vroeg in de ochtend op pad gaan in een bosrijke omgeving met voldoende dood hout. IJshaar groeit vooral op loofhout, bijvoorbeeld beuk en eik. Zoek vooral op beschutte, schaduwrijke plekken. Ideaal is een nacht met lichte vorst en een ochtend die nog wat mistig is.
En lukt het niet om het zelf te vinden? Dan kun je in elk geval meegenieten van de foto’s die mensen hebben ingestuurd. Heb je ook een mooie of interessante weerfoto? Stuur deze dan op naar foto@weer.nl.
Foto gemaakt door Theo van Dalen in Putten.
Foto gemaakt door Ton de Brabander in Renkum.
Foto gemaakt door Miranda Suvaal in Ede.
