Woensdag grootste zonsverduistering sinds 1999 in Nederland: is het weer helder genoeg?

Een zonsverduistering is een vrij zeldzame gebeurtenis. De laatste keer dat er in Europa een totale zonsverduistering plaatsvond, was in 1999. In Nederland was de verduistering toen zo'n 93%. Ook aankomende woensdag zal het in ons land niet tot een totale eclips komen, maar bedraagt de bedekking ongeveer 88 tot 90%. De verduistering begint, afhankelijk van waar je je precies bevindt in Nederland, rond 19.15 uur en bereikt een uurtje later zijn hoogtepunt (om 20.11 uur in Utrecht). Als de zon iets na negenen ondergaat, is de zonsverduistering uiteraard weer voorbij.

Hoe ontstaat een zonsverduistering?

Een zonsverduistering ontstaat als de maan precies tussen de aarde en de zon in staat, waardoor de maan het zonlicht blokkeert en een schaduw op de aarde werpt. Dat dit fenomeen kan ontstaan is vrij bijzonder, want de zon is ongeveer 400 keer zo groot als de maan. Maar omdat de zon óók ongeveer 400 keer zo ver van de aarde staat, lijken ze vanaf de aarde even groot en kan er een situatie optreden waarbij de maan precies het zonlicht tegenhoudt.

De banen van de maan en de aarde zijn niet perfect rond, waardoor de afstand tot de aarde wat varieert. Met name de afstand van de maan is hierbij van belang. Staat de maan wat dichter bij de aarde, dan is de zonsverduistering groter. Staat de maan wat verder weg, dan dekt hij de zon niet helemaal af en blijft er nog een ringvormige band met licht rond de zon zichtbaar (een ringvormige zonsverduistering). Daarbij is het essentieel dat de zon, maan en aarde precies op één lijn staan en niet in een hoek ten opzichte van elkaar, anders schijnt het zonlicht alsnog langs de maan.

IJsland en Spanje

Het is dan ook niet gek dat een totale zonsverduistering maar op een klein deel van de wereld voorkomt. Doordat de maan vrij klein is, is de schaduw waarbinnen het zonlicht volledig wordt geblokkeerd, de zogeheten umbra, ook vrij klein. Een veel groter gebied daaromheen heeft te maken met een gedeeltelijke zonsverduistering. Deze bijschaduw wordt de penumbra genoemd.

Om dit jaar een totale zonsverduistering te zien, zul je naar Spanje, IJsland, Groenland of het uiterste noorden van Portugal moeten reizen. Het klinkt misschien tegenstrijdig dat dit zulke uiteenlopende locaties zijn, maar dat komt doordat de aarde ronddraait. Hierdoor ontstaat er geen stilstaand schaduwpunt, maar trekt er een smalle streep over het aardoppervlak waar de zonsverduistering totaal is.

Schematische weergave van een zonsverduistering. De donkere paarse lijn geeft de locatie van een totale zonsverduistering aan, terwijl de lichtpaarse kleur het gebied van de gedeeltelijke eclips weergeeft. Bron: ESA.

Het pad van de zonsverduistering aankomende woensdag. Het rode gebied geeft aan waar een totale zonsverduistering kan worden waargenomen. Ten oosten van de blauwe lijn zal de zonsverduistering niet te zien zijn, omdat het hier donker is als de maan precies tussen de aarde en zon instaat. Bron: NASA.

Een zeldzaam spektakel

De totale zonsverduistering gaat op deze plekken voor spektakel zorgen. De zon lijkt daar door de duisternis echt even onder te gaan, om vervolgens weer 'op te komen' en vrij snel daarna daadwerkelijk onder te gaan omdat de avond valt. 

Als je in Nederland niet op de hoogte bent van de zonsverduistering, ga je er waarschijnlijk weinig van merken. Het licht zwakt wel iets af, maar omdat de zon in de avond al laag staat en vrij snel daarna ondergaat, valt dit veel minder op.

Toch is het zeer de moeite waard om de zonsverduistering te gaan bekijken, want een verduistering van deze grootte laat in Nederland voorlopig nog even op zich wachten. De eerstvolgende zonsverduistering van dit formaat is pas in het jaar 2093 in ons land te zien. 

Kijk altijd veilig

Als je woensdag gaat kijken, doe dit dan altijd veilig met een speciale eclipsbril. Zonder veilige eclipsbril lopen je ogen binnen enkele seconden al schade op. Het ongefilterde licht valt dan direct op je netvlies en kan voor blijvende blinde vlekken zorgen. Ook een gewone zonnebril is absoluut niet voldoende om de zon te bekijken. Heb je geen eclipsbril? Bekijk de zonsverduistering dan indirect, bijvoorbeeld via een televisie-uitzending of livestream.

Ideaal kijkweer

Voor de mensen die gaan kijken, is er waarschijnlijk goed nieuws wat betreft het weer. We hebben momenteel te maken met uiterst rustig weer door hogedrukinvloeden. Woensdagavond tijdens de zonsverduistering zal het erg aangenaam zijn, met temperaturen rond de 23 graden in het noorden tot zo’n 28 graden in het zuiden. En het belangrijkste: hierbij zal het naar verwachting grotendeels onbewolkt zijn. Ideaal weer voor een zonsverduistering dus!