Welke wolken verraden dat er onweer op komst is?

Onstabiele lucht

Onweersbuien ontstaan wanneer de atmosfeer onstabiel is. Dat betekent dat lucht die eenmaal begint te stijgen warmer blijft dan haar omgeving en daardoor verder omhoog versnelt. Hoe groter deze potentiële stijgkracht, hoe groter de kans op stevige buien. Meteorologen drukken dit vaak uit met de CAPE-waarde (Convective Available Potential Energy). Bepaalde wolkentypen kunnen laten zien dat deze onstabiliteit aanwezig is. Sommige wolken ontstaan zelfs direct door de sterke stijgende luchtstromen die nodig zijn voor onweer.

Mammatuswolken

Zie je wolken die als bollen onderin de wolk hangen? Dit zijn mammatuswolken. Mammatuswolken komen vaak voor aan de onderzijde van het aambeeld van een zware onweersbui. Ze wijzen erop dat er in de omgeving krachtige convectie aanwezig is of recent aanwezig was. De naam is afgeleid uit het Latijnse mamma, wat uier of borst betekent. In tegenstelling tot een opwaartse groei die kenmerkend is voor onweerswolken, vormen mammatus zich juist als uitstulpingen aan de onderzijde van de wolk. Deze wolkensoort is vaak te vinden aan de rand van een onweerswolk, waar koudere, dus zwaardere lucht naar beneden komt. Zo ontstaan deze bolvormige wolken, die op verschillende hoogtes kunnen voorkomen.

Cumulonimbus

De cumulonimbus is een sterk verticaal ontwikkelde wolk. Deze kan een lage basis hebben. Ze zien er vaak indrukwekkend uit. In deze wolk is een sterke convectie aanwezig. Soms reikt de wolk zo hoog dat deze tegen de tropopauze aankomt, de grens tussen de troposfeer en stratosfeer. Hier kan het niet verder stijgen en spreidt zich daarom horizontaal uit. Zo ontstaat de typische aambeeldsvorm van een onweerswolk. Onder aan het aambeeld kunnen mammatuswolken vormen.

Onweerverklikkers (altocumulus)

Altocumulus zien er uit alsof iemand van bovenaf vlokjes wolken heeft verspreid. Ze komen op middelbare hoogte voor (2 tot 6 km). In de volksmond worden ze ook wel onweerverklikkers genoemd. Dit is niet voor niets, want aan sommige van deze wolken is te zien dat er hoogstwaarschijnlijk onweer op komst is.

Niet elke altocumulus wijst op naderend onweer. Vooral altocumulus castellanus, herkenbaar aan torentjes die boven de wolkenlaag uitsteken, is een aanwijzing dat de atmosfeer op middelbare hoogte onstabiel is. Later op de dag kunnen hieruit onweersbuien ontstaan.

Altocumulus. Pexels.com

Shelfcloud

Als onderdeel van een cumulonimbus kan zich een shelfcloud vormen: een lage, dreigende wolkenband aan de voorzijde van een onweersbui of buienlijn. Deze wolkenstructuur gaat vaak samen met een squall line (buienlijn), maar kan ook ontstaan bij een enkele stevige onweersbui en wordt meestal gevolgd door stevige windstoten. Een shelfcloud verschilt van een rolwolk. Beide wolkentypen kunnen een rollende beweging vertonen, maar een rolwolk staat los van de onweersbui, terwijl een shelfcloud direct verbonden is met de bui en eraan voorafgaat. Shelfclouds ontstaan wanneer de koude uitstroomlucht van een onweersbui zich onder de warme, vochtige lucht ervoor schuift. Daardoor wordt de warme lucht snel omhoog gedwongen, waarna waterdamp condenseert en de karakteristieke wolkenband ontstaat. In Nederland komen goed ontwikkelde shelfclouds relatief weinig voor. Wanneer ze wel optreden, zijn ze vaak een teken van zware onweersbuien met harde windstoten, hevige regenval en soms hagel.

De komende week lijken de onweerskansen voorlopig klein. Het weer wordt rustiger en stabieler. Later volgende week neemt de kans op warmere lucht en toenemende instabiliteit mogelijk weer toe. Dan loont het om eens omhoog te kijken: misschien spot je wel een onweerverklikker, mammatuswolken, een imposante cumulonimbus of zelfs een spectaculaire shelfcloud.