Wat zijn iriserende wolken en hoe ontstaan deze bijzondere kleuren?
Misschien heb je het wel eens gezien: je kijkt omhoog naar de wolken en ziet een wolk met de kleuren van een regenboog aan de hemel. Dit is een iriserende wolk, en is net als een regenboog een optisch verschijnsel. Het zonlicht wordt door kleine waterdruppels of ijskristallen afgebogen. De lichtgolven kunnen daarbij met elkaar interfereren, waardoor sommige kleuren sterker zichtbaar worden dan andere. Zo verschijnen wolken met parelmoerkleuren aan de hemel.Wat gebeurt er in een iriserende wolk?
Irisatie of iridisatie gebeurt voornamelijk in hoge bewolking, zoals altocumulus, cirrus, cirrocumulus of lenticulariswolken. Deze hoge bewolking bestaat doorgaans uit ijskristallen, maar het kunnen ook kleine waterdruppels zijn. Bij deze ijskristallen of kleine waterdruppels kunnen lichtgolven met elkaar gaan interfereren. De golven kunnen elkaar daardoor versterken of juist uitdoven. Zo kunnen bijzondere pastelachtige kleuren in de wolk zichtbaar worden.
De juiste omstandigheden voor irisatie
De irisatie in de wolken vindt meestal plaats relatief dicht bij de zon. Hierdoor is dit soms moeilijk zichtbaar. Pas dus goed op als je naar iriserende wolken kijkt, omdat direct in de zon kijken schadelijk kan zijn voor je ogen. Ook moeten de deeltjes, dus de ijskristallen of waterdruppels, niet te groot zijn. Ook is het belangrijk dat de deeltjes ongeveer dezelfde grootte hebben. Anders zullen de lichtgolven niet op een manier met elkaar interfereren waardoor de karakteristieke kleuren zichtbaar worden.
Halo
Wanneer licht door grotere ijskristallen met een specifieke vorm wordt gebroken, ontstaat een ander optisch verschijnsel: een kring om de zon, oftewel een halo. Dit ontstaat vaak bij zeshoekige ijskristallen. Bij deze ijskristallen worden de lichtstralen gebroken. Zo ontstaat een meestal witte kring die aan de binnenkant een roodachtige tint kan hebben en aan de buitenkant blauwachtige tint.
Aan halo’s zijn verschillende spreekwoorden verbonden. Zo luidt een bekend spreekwoord: ‘kring om de zon, regen in de ton’. Een halo kan inderdaad wijzen op een weersverandering, omdat halo’s vaak ontstaan in cirrusbewolking die onderdeel kan zijn van een naderend front. Een halo betekent echter niet automatisch dat er regen volgt.
Parelmoerwolk
Iriserende wolken komen in verschillende vormen. Een bijzonder type wolk die sterk kan iriseren is de polaire stratosferische wolk of parelmoerwolk. Deze komt erg hoog in de atmosfeer voor, namelijk in de stratosfeer op 15 tot 25 km hoogte. Hier is de lucht zeer koud, waardoor de wolk bestaat uit ijskristallen. Het zonlicht wordt door deze ijskristallen afgebogen. De lichtgolven kunnen vervolgens met elkaar interfereren, waardoor pastelachtige parelmoerkleuren zichtbaar worden. Rond zonsondergang en zonsopgang in de wintermaanden is dit het beste zichtbaar, vooral op hoge breedten met koude winters.
Deze wolk is anders dan de lichtende nachtwolk: hoewel ze rond hetzelfde tijdstip op de dag goed te zien zijn, zijn de omstandigheden voor de lichtende nachtwolk in de zomer het beste, terwijl die voor de parelmoerwolk in de winter het beste zijn wanneer de stratosfeer het koudste is. De lichtende nachtwolk komt ook veel hoger in de atmosfeer voor, namelijk op een hoogte van 80-85 km.
