Wat zegt deze droge lente over de zomer van 2026?

Neerslagtekort nu al tot recordjaar

De maand april was erg droog. Het neerslagtekort, het verschil tussen de hoeveelheid neerslag en verdamping, is nu al erg toegenomen. Het neerslagtekort wordt elk jaar bijgehouden tussen april en oktober. Het is normaal dat dit toeneemt, doordat in de zomer over het algemeen meer verdamping is. Het neerslagtekort is dit jaar al opgelopen tot 80 mm, dit is ongeveer twee keer zo veel als de mediaan. Als deze trend doorzet, kan 2026 bij de droogste jaren eindigen.

Het huidige neerslagtekort. Bron: KNMI.nl

Gevolgen extreem neerslagtekort

Bij een extreem neerslagtekort droogt de bodem steeds verder uit. Daardoor kan de temperatuur sneller oplopen. Al na enkele droge dagen kan het lokaal een paar graden warmer worden dan wanneer de bodem nog vochtig is.

Dat komt doordat een natte bodem een groot deel van de zonne-energie gebruikt voor verdamping van water. Dit proces werkt verkoelend. Wanneer de bodem uitdroogt, is er minder vocht beschikbaar voor verdamping. De energie gaat dan niet meer naar verdamping, maar vooral naar het opwarmen van de lucht.

Ook bomen en planten spelen hierin een belangrijke rol. Via verdamping van vocht uit bladeren zorgen zij normaal gesproken voor extra afkoeling. Tijdens droogte neemt die verdamping af, waardoor warme omstandigheden verder kunnen worden versterkt. Zo kan droogte uiteindelijk bijdragen aan nog hogere temperaturen, die de bodem vervolgens opnieuw verder uitdrogen.

Leidt een droge lente tot een warme zomer?

Op langere termijn kan een neerslagtekort ook invloed hebben op het verloop van de rest van het seizoen. Een droge lente kan de kans op een warme en droge zomer vergroten. Dat komt doordat diepere bodemlagen langzaam herstellen. Wanneer er in het voorjaar weinig regen valt, blijft er minder vocht beschikbaar voor verdamping tijdens de zomermaanden. Daardoor gaat een groter deel van de zonnestraling naar de directe opwarming van de lucht, waardoor de warmte weer sneller kan opbouwen.

Meer dan alleen bodemvocht

Toch is de relatie niet altijd eenvoudig. Het weer in de zomer wordt ook sterk bepaald door grootschalige luchtcirculatie boven Europa, zoals aanwezige hogedrukgebieden. Het is erg lastig te voorspellen wat het weer en de luchtcirculatie gaat zijn over een paar maanden. Zo kan er toch nog later in het jaar genoeg regen vallen om het extreme neerslagtekort op te heffen. Zo leidt een droge lente niet automatisch tot een droge zomer. Wel kan een uitgedroogde bodem warme en droge omstandigheden versterken zodra deze zich direct voordoen. Een droge bodem veroorzaakt niet zelf langdurige hogedrukgebieden, maar kan hitte wel versterken zodra zulke weersituaties ontstaan.

Steeds eerder verdroging door klimaatverandering

Bomen en planten reageren op het warmer wordende klimaat door steeds eerder te beginnen met bloeien. Daardoor start ook het groeiseizoen eerder, waardoor planten eerder water uit de bodem opnemen en verdampen. Zo kan er al eerder in het jaar een neerslagtekort ontstaan als er in deze periode geen of weinig regen valt. Dit kan vervolgens overgaan in verdroging al vroeg in het jaar als het neerslagtekort veel hoger is dan normaal.

Neerslag wordt ook extremer

Het signaal van een droog voorjaar valt dus binnen de algehele trend van klimaatverandering. Tegelijkertijd kan er meer regen in een keer vallen wanneer de omstandigheden goed zijn. Dit helpt echter niet voor het neerslagtekort: een uitgedroogde bodem kan minder water opnemen, waardoor regenwater sneller afstroomt en de kans op overstromingen groter wordt. Zo wordt de droge bodem in stand gehouden, wat op langere termijn voor warmer weer kan zorgen.

Hoe heet wordt deze zomer?

Of het een bovengemiddeld hete zomer wordt, is nu nog lastig te zeggen. Wel zijn er signalen dat de zomer van 2026 bovengemiddeld warm wordt. Het seizoensmodel van het ECMWF laat voor komende zomer hogere temperaturen dan gemiddeld zien. Ook geeft het model aan dat de neerslag boven West-Europa waarschijnlijk onder normaal uitkomt. Dit blijven kansen, dus periodes met regen zijn niet uitgesloten.

De kans dat de Nederlandse zomer van 2026 bovengemiddeld warmer is dan normaal, is tussen 50-70%. Bron: climate.copernicus.eu