Waarom worden de dagen zo snel korter in september?

Om te begrijpen waarom de dagen nu sneller korter worden, moeten we kijken naar de stand van de aarde. De aarde staat met haar as gekanteld, waardoor er een verschil zit in de daglengte tussen de zomer en de winter. In de zomer, met als hoogtepunt juni, staat het noordelijk halfrond (waar wij ons bevinden) maximaal richting de zon gekanteld. Hierdoor is een relatief groot deel van een etmaal verlicht. In de winter, met december als dieptepunt, is dit precies tegenovergesteld, waardoor de dagen erg kort zijn.

Sinusgolf

Dit betekent dat gedurende het jaar de dagen langer worden in de lente en korter worden in de herfst. Dit gaat alleen niet in hetzelfde tempo. In juni wijst het noordelijk halfrond recht naar de zon toe, maar in september beweegt de aarde met het noordelijk halfrond ‘zijwaarts’ langs de zon. Dit zorgt ervoor dat juist in de periode rondom de equinox op 23 september de daglichtperiode het snelst afneemt.

Daarmee is het een voorbeeld van een wiskundige sinus: in de zomer en winter zitten we op respectievelijk een hoogte- en dieptepunt, terwijl in de herfst en lente de verandering het snelst gaat. Dit is goed te vergelijken met de beweging van een schommel. Tijdens het schommelen hang je op de verste punten haast even stil, terwijl je daartussen de meeste snelheid maakt. De verste punten zijn dan te vergelijken met de zomer en winter, terwijl het snelle tussenstuk te vergelijken is met september.

Minder schemering

Naast het snelle verlies van daglicht speelt er in de herfst nog iets anders mee: de schemering duurt korter dan in de zomer. Dat komt doordat in de zomer de zon onder een kleinere hoek onder de horizon zakt, terwijl die hoek in de herfst groter is. Hierdoor blijft het in de zomer ook na zonsondergang nog langer schemeren, terwijl in de herfst de schemering veel sneller weg is en de avond gevoelsmatig sneller begint.

Om hoeveel tijd gaat het dan? 

Momenteel verliezen we elke dag ruim 4 minuten daglicht. Dit betekent dat de hoeveelheid daglicht momenteel met een halfuur per week afneemt. Het gevoel dat de dagen dus snel korter worden, is daarmee heel normaal. Begin september is er in Nederland nog bijna 14 uur daglicht, eind september is dit nog maar minder dan 12 uur. In totaal verliezen we deze maand bijna 2 uur daglicht.

Hoe noordelijker je komt op de aarde, hoe groter dit verschil is. Denk maar aan de poolcirkel, waar het in de zomer altijd licht is en in de winter altijd donker. Dit moet in de herfst volledig omdraaien, waardoor het boven de poolcirkel in september om meer dan een kwartier per etmaal gaat!