Waarom is het vandaag zo moeilijk te voorspellen waar het precies gaat onweren?
Vanmiddag geldt in Limburg code oranje en in de rest van het land code geel vanwege hevig onweer, met plaatselijk veel regen, zware windstoten en grote hagelstenen van 2 tot 4 centimeter. Al ruim een week laten de weermodellen zien dat het vandaag kan gaan onweren. Toch is zelfs aan het begin van de middag nog lastig te voorspellen waar de buien vandaag precies ontstaan. Waarom is dat zo moeilijk en wat kunnen we vandaag verwachten?Erg instabiele atmosfeer
Door een zuidwestelijke aanvoer bevinden we ons in zeer warme, maar ook vochtige lucht. Gedurende de dag warmt het aardoppervlak sterk op, waardoor warme lucht begint op te stijgen. Dit proces noemen we convectie. Doordat de lucht ook erg vochtig is, kan bij het opstijgen veel energie vrijkomen.
De hoeveelheid beschikbare energie drukken meteorologen uit in CAPE. Vanmiddag en vanavond loopt de CAPE op tot boven de 2000 J/kg. Dat is voor Nederland erg hoog en betekent dat de atmosfeer zeer onstabiel is. Als buien eenmaal ontstaan, kunnen ze daardoor gemakkelijk uitgroeien tot zware onweersbuien.
Voor de organisatie van zwaar onweer is daarnaast windschering belangrijk: de verandering van de windsnelheid en windrichting met de hoogte. Hoe meer windschering, hoe groter de kans dat buien zich goed organiseren en langer blijven bestaan.
Er is nog wel een trigger nodig
CAPE geeft alleen aan hoeveel energie beschikbaar is. Om buien daadwerkelijk te laten ontstaan, is ook een zogenoemde trigger nodig die de warme lucht een extra zet omhoog geeft. Dat kan bijvoorbeeld een koufront zijn.
Er bestaan echter ook veel kleinere triggers, zoals een zeewindfront, lokale verschillen in bodemvocht en opwarming of bestaande buien die op hun beurt weer nieuwe buien activeren. De moeilijkheid is dat dit allemaal zeer lokale processen zijn.
Zelfs weermodellen als Harmonie, met een hoge resolutie van ongeveer 2 bij 2 kilometer, kunnen niet alle plaatselijke turbulentie en convectie exact berekenen. Daardoor kan een bui in het model te vroeg, te laat, te groot of op de verkeerde plaats ontstaan.
Eén bui kan het verdere verloop veranderen
Dat heeft vervolgens grote gevolgen voor het grotere geheel. Zodra ergens een bui ontstaat, koelt de lucht daar door de neerslag tijdelijk af. Deze koude lucht stroomt aan de onderkant van de bui naar buiten en kan verderop weer nieuwe buien activeren.
Als de eerste bui in werkelijkheid enkele tientallen kilometers verderop ontstaat dan door het model is berekend, kan het verdere verloop van de buien daardoor totaal anders zijn. Dat er ergens zwaar onweer ontstaat, kan vaak behoorlijk goed worden voorzien. Waar en wanneer dat precies gebeurt, is dus veel moeilijker.
Daarom kunnen nieuwe modelberekeningen zelfs enkele uren voor het verwachte onweer nog sterk uiteenlopen. Iedere berekening begint met een nieuwe analyse van de toestand van de atmosfeer. Een kleine verschuiving in het begin kan uiteindelijk tot een heel andere locatie van de buien leiden.
Thermische vore als belangrijkste trigger
Vandaag trekt een thermische vore van het zuiden of zuidwesten naar het noordoosten over ons land. Dat is een langgerekt gebied met relatief lage luchtdruk, dat samenhangt met de sterke opwarming van het aardoppervlak en de lucht daarboven.
Deze thermische vore kan als trigger dienen voor het ontstaan van zware onweersbuien. Toch kunnen ook kleinere, lokale processen al eerder buien veroorzaken.
De precieze plaats waar de eerste buien ontstaan, blijft daardoor ongewis. De thermische vore lijkt vandaag wel de meest logische trigger. De verwachting is daarom dat de buien zich vanmiddag vanuit het zuiden ontwikkelen en gedurende de middag en avond naar het noordoosten trekken. Inmiddels geldt er daarom vanaf 15:00 uur code oranje voor Limburg, maar afhankelijk van hoe de situatie verloopt zou het mij niet verbazen als er later op de dag op meer plekken nog wordt opgeschaald. Dit blijft echter hoogstens onzeker.
Zodra zich een duidelijk buiencomplex heeft gevormd, kan dit doorgaans redelijk goed met de neerslagradar worden gevolgd. Ook dan kunnen op andere plaatsen echter nog nieuwe buien ontstaan.
Plaatselijk zeer zwaar weer
Al met al blijft het voorspellen van de precieze locatie van onweer erg lastig. Zeker op dagen als vandaag, waarop de weermodellen moeite hebben met de exacte trigger en de berekende locatie daarvan sterk verschilt tussen opeenvolgende modelberekeningen.
Houd daarom vandaag de regenradar en waarschuwingen goed in de gaten. Op plaatsen waar buien ontstaan, kan het direct hevig tekeergaan. Lokaal zijn windstoten tot 90 kilometer per uur mogelijk en kunnen hagelstenen met een doorsnede van 2 tot 4 centimeter vallen. Daarnaast kan in korte tijd veel regen vallen.
