Waarom hoogwater in rivieren vooral in de winter en het vroege voorjaar voorkomt
Nederland is een rivierdelta: grote West-Europese rivieren zoals de Rijn en Maas komen ons land binnen en monden uiteindelijk uit in de Noordzee. De waterstanden van deze rivieren verschillen door het jaar heen sterk, maar hogere waterstanden zien we het vaakst in de winter en het begin van de lente. Dat heeft niet alleen te maken met het weer in Nederland, maar juist ook met het weer in het buitenland.Waarom is de rivierstand afhankelijk van het seizoen?
De stand van rivieren hangt samen met de waterkringloop. Water verdampt uit meren, zeeën en rivieren, verplaatst zich als waterdamp door de atmosfeer en valt elders als neerslag. Een deel van die neerslag stroomt via beken en rivieren weer terug naar zee. Een ander deel zakt de bodem in en wordt grondwater (infiltratie).
In de winter valt er niet per se overal méér regen dan in andere seizoenen, maar de verdamping is wel veel lager. Zonkracht en temperatuur zijn lager, vegetatie is minder actief, en daardoor verdampt er minder water terug de lucht in. Bovendien is de bodem in de winter vaak al verzadigd, waardoor extra neerslag sneller afstroomt naar sloten en rivieren. De hoeveelheid neerslag is dan groter dan de verdamping, waardoor de kans op hoogwater groter is.
Rivieren houden zich niet aan landsgrenzen
Daarbij is het belangrijk om te beseffen dat rivieren zich niet aan landsgrenzen houden. De neerslag die in Nederland valt, levert maar een beperkte bijdrage aan de totale afvoer, omdat een groot deel van het water uit het buitenland komt. Je moet dus vooral kijken naar wat er gebeurt in het stroomgebied: het volledige gebied waar regen- en smeltwater uiteindelijk via (zij)rivieren in de hoofdrivier terechtkomt.
De Maas is een regenrivier
De Maas is in meteorologische zin vooral een regenrivier. Langdurige of grote hoeveelheden neerslag stroomopwaarts kunnen de afvoer snel laten oplopen. In Nederland zijn hogere Maasstanden vaak het gevolg van veel regen in Noord-Frankrijk en de Belgische Ardennen.
Rijn: regen- en smeltwater
Voor de Rijn geldt dat neerslag in het stroomgebied eveneens een grote rol speelt, maar er speelt hier nog iets anders: smeltwater. De Rijn ontspringt in Zwitserland en krijgt onderweg veel toevoer van smeltende sneeuw in de bergen van Zwitserland en Zuid-Duitsland. In het vroege voorjaar kan smeltende sneeuw de afvoer extra opvoeren. Dat maakt hoogwater in de Rijn vaak een mix van regen en smeltwater.
Is er nu ook sprake van hoogwater?
Afgelopen week moesten in plaatsen als Rotterdam en Deventer kades tijdelijk worden afgesloten door hoge waterstanden. Ook zijn de uiterwaarden op verschillende plekken ondergelopen.
Volgens Rijkswaterstaat zijn de waterstanden in de Rijn momenteel licht verhoogd. Daarvan is sprake als de waterstand bij Lobith (waar de Rijn Nederland binnenkomt) boven 12 meter boven NAP uitkomt. Vanaf deze waterstand lopen uiterwaarden ook onder. Komende week wordt een piek verwacht van ongeveer 12,9 meter boven NAP.
Dit zijn overigens geen uitzonderlijke waarden. Code geel (een waterstand vanaf 13 meter boven NAP) kan namelijk meerdere keren per jaar voorkomen. De verwachting is dat die drempel nu niet wordt gehaald en dat na komende week de waterstand in de Rijn weer gaat dalen.
Ook de hoeveelheid water door de Maas was de afgelopen twee weken licht verhoogd. Vandaag volgt nog een piek in waterafvoer en ook daarna zal de hoeveelheid water door de Maas gaan dalen.
