Waarom het op een berg kouder is, maar je juist sneller verbrandt
Als je wel eens naar de Alpen of een ander gebergte bent gereisd, herken je het wel: aan de voet van de berg is het lekker warm, maar eenmaal boven moet je een trui en wellicht een lange broek aantrekken. De temperatuur is flink gezakt, terwijl je juist dichter bij de zon bent. Juist doordat het fris aanvoelt, vergeten veel mensen zich goed in te smeren. Het gevolg: na een paar uur kun je al flink verbrand zijn. Hoe kan het bovenop een berg zo veel kouder zijn terwijl de zonkracht hoger is?De zonkracht trekt zich niks aan van temperatuur
Veel mensen denken dat een hoge temperatuur automatisch betekent dat de zon krachtiger is. Toch hebben temperatuur en zonkracht nauwelijks direct met elkaar te maken. De zonkracht hangt vooral af van de stand van de zon en de hoeveelheid atmosfeer waar de zonnestraling doorheen moet voordat deze het aardoppervlak bereikt. Daardoor kan ook op een frisse dag of een dag met veel wind de UV-straling hoog zijn. In zuidelijkere landen is de zonkracht vaak hoger, omdat de zon daar hoger aan de hemel staat en de zonnestralen rechter op het aardoppervlak invallen. Toch kan ook in Nederland de zonkracht op een heldere zomerdag hoog oplopen. Op grote hoogte verandert dit juist in het voordeel van de zon: de luchtlaag boven je is dunner, waardoor minder UV-straling wordt tegengehouden.
Waarom is het kouder op een berg?
Hoewel je op hoogte dichter bij de zon bent, voelt het er toch kouder aan. Om dit te begrijpen duiken we een stukje natuurkunde in. De luchttemperatuur is namelijk een maat voor de gemiddelde bewegingsenergie van luchtmoleculen. Met de hoogte neemt de luchtdruk af. Daardoor zet lucht uit en koelt af. De moleculen in de lucht bewegen daardoor gemiddeld minder snel, waardoor de temperatuur daalt. Gemiddeld neemt de temperatuur in de atmosfeer met ongeveer 6,5 graden per kilometer hoogte af. Tegelijkertijd wordt de lucht ook ijler: in dezelfde hoeveelheid lucht zitten minder luchtmoleculen.
Hierdoor is de zonkracht juist hoger
Met hoogte neemt zonkracht juist toe. Hierdoor kan je makkelijk verbranden als je een ski- of wandelvakantie door de bergen maakt. Hoewel je hier dichter bij de zon bent, maakt dit niet het verschil. Wat wel verschil maakt, is dat zonnestraling op hoogte door een dunnere luchtlaag heen moet. De atmosfeer absorbeert en verstrooit een deel van de UV-straling. Op grotere hoogte is de luchtlaag waar het zonlicht doorheen moet kleiner, waardoor meer UV-straling het aardoppervlak bereikt.
De versterkende impact van sneeuw
Sneeuw weerkaatst zonlicht waardoor je nog sneller verbrandt. Op wintersport of wanneer je over een gebied met sneeuw loopt in de bergen is het dus extra opletten. Hoewel het vaak koeler aanvoelt, kan de hoeveelheid UV-straling dus soms hoog oplopen. Verse sneeuw kan een groot deel van de UV-straling terugkaatsen, waardoor je niet alleen straling van boven krijgt, maar ook reflectie vanaf de grond. Smeer je dus altijd goed in. Zelfs als de zon achter de wolken is, kan de UV-kracht nog steeds hoog zijn.
Hoe zorg je ervoor dat je niet verbrandt?
- Smeer je in met zonnebrand met minimaal SPF 30. Smeer je elke 2 uur opnieuw in.
- Vermijd de zon tussen 12:00 en 15:00 uur.
- Draag een zonnebril, vooral in sneeuwrijke gebieden.
- Draag een pet of hoed.
- Smeer je ook in als het fris of bewolkt is.
