Waarom droogte meer is dan een paar weken zonder regen

Droogte in Nederland

Hoewel de droogte erg verschilt per locatie, ligt 2026 op koers om in de top 5% droogste jaren te eindigen. Dit is te merken aan onder andere rivierstanden. Vooral in het zuiden van het land staan deze erg laag, sommige kleine rivieren en sloten staan ondertussen droog. Een deel van de oorzaak ligt niet in ons kleine kikkerlandje, maar duizenden kilometers verderop.

Neerslagtekort stijgt zonder einde in zicht

De afgelopen tijd is er zeer weinig regen gevallen. Hierdoor is het neerslagtekort ondertussen opgelopen tot 216 mm, naar verwachting stijgt dit in de komende weken naar 241 mm. Door weinig neerslag in combinatie met veel verdamping door warm weer kon het tekort flink oplopen. De komende tijd wordt dit tekort niet minder, afgezien van af en toe een bui blijft het de komende tijd droog in Nederland.

Neerslagtekort 2026 tot en met 18 juli.

Effecten op mens en natuur

Ook de waterstand in rivieren is extreem laag. Nog nooit was de rivierafvoer van de Rijn zo laag in de maand juli. Normaal wordt de laagste rivierafvoer bereikt in het najaar, wanneer de rivier enkel wordt gevoerd door regenwater. Zo’n lage waterafvoer heeft gevolgen voor onder andere de scheepvaart en de dijken. Lage rivierstanden hebben gevolgen voor veel meer dan alleen de scheepvaart. De kans op blauwalg wordt groter in stilstaand water. Ook heeft West-Nederland last van verzilting. Er stroomt via de zee meer zout water het land in. Te zout water is slecht voor de landbouw en de natuur. De oorzaak van een lage rivierstand ligt echter niet in Nederland, maar juist in andere regio’s waar het droog is.

Hoe regen duizenden kilometers verderop hier invloed heeft

Hiervoor moeten we helemaal naar de Zwitserse Alpen. Hier is de oorsprong van De Rijn. Verschillende kleine rivieren komen hier samen, die samen de Rijn vormen. Van de hele reis van Zwitserland, Duitsland naar Nederland komt de rivier door verschillende gebieden waar zowel regenwater als smeltwater de rivier voeden. Door klimaatverandering smelt een steeds groter deel van de sneeuw al vroeg in het voorjaar. Daardoor is er in de zomer minder smeltwater beschikbaar om de Rijn aan te vullen. Dit smeltwater zorgt er normaal gesproken voor dat de Rijn ook in de zomer voldoende wordt aangevuld en minder sterk afhankelijk is van regenval. Wanneer sneeuw al vroeg in het jaar smelt, kan dit zorgen voor een tijdelijke piek in de rivierafvoer. Later in de zomer ontbreekt dat smeltwater juist.

Stroomgebieden van grote rivieren die uitkomen in Nederland. Bron: Wetropolis.nl

Weinig neerslag in deze gebieden versterkt deze lage waterafvoer. Ook al regent het in Nederland, wanneer het stroomopwaarts droog blijft, blijven de Rijn maar ook de Maas droog. Regen die vandaag in de Zwitserse Alpen valt, zorgt niet morgen al voor hogere waterstanden. Afhankelijk van de locatie en de hoeveelheid water duurt het meestal ongeveer een week voordat die watergolf Lobith bereikt. Daardoor reageren de Rijn en ook de Nederlandse waterstanden veel trager dan veel mensen denken. De Maas reageert daarentegen veel sneller: bij hevige regen in Frankrijk is dit meestal al binnen drie dagen zichtbaar in Zuid-Nederland.

Zo kan de mens de gevolgen van droogte versterken

Naast de lage rivierstanden is het ook in grote delen van Nederland droog. Doordat er weinig regen valt, droogt de bodem uit en wordt het grondwater nauwelijks aangevuld. Tegelijkertijd neemt de vraag naar water juist toe. Om gewassen van voldoende water te voorzien, wordt daarom vaker water onttrokken uit sloten, beken of uit het grondwater.

Deze wateronttrekkingen kunnen ervoor zorgen dat de lokale water- en grondwaterstanden verder dalen. Vooral tijdens langdurige droogte kan dit de gevolgen voor natuur en landbouw versterken. Om schade aan kwetsbare natuur en beken te beperken, stellen waterschappen soms onttrekkingsverboden of andere maatregelen in.

Op dit moment gelden op verschillende plekken in Noord-Brabant en Limburg onttrekkingsverboden voor oppervlaktewater. Vooral in Limburg zijn de gevolgen van de droogte goed zichtbaar. Door de vele zandgronden kan regenwater er snel in de bodem wegzakken en wordt weinig water vastgehouden. Daardoor dalen de grondwaterstanden relatief snel tijdens droge perioden en zijn op sommige plaatsen beken zelfs drooggevallen.

Een regenbui is niet genoeg

Droogte is dus veel meer dan een periode zonder regen. Het gaat om een verstoring van de hele waterbalans: er komt minder water binnen via neerslag en rivieren, terwijl de vraag naar water juist toeneemt. Bodem, grondwater, rivieren en menselijk gebruik zijn allemaal met elkaar verbonden. Daarom verdwijnt droogte niet na één flinke regenbui, maar duurt het vaak weken tot maanden voordat het watersysteem volledig is hersteld.