Vanaf nu geen nachtvorst meer? Alles over de IJsheiligen

Wie zijn de IJsheiligen?

Op iedere dag wordt dus een andere heilige herdacht. Hieronder staat een korte beschrijving van iedere ijsheilige:

• Op 11 mei vindt de herdenking van Mamertus plaats. In de vijfde eeuw na Christus was hij bisschop van Vienne, en hij staat bekend om de invoering van drie boetedagen. Deze dagen vinden in aanloop naar Hemelvaart plaats, waarbij men hoopte dat ze gespaard zouden blijven van noodweer, ziektes, hongersnood en andere vormen van leed.
• 12 mei staat volledig in het teken van Pancratius. Kort na zijn geboorte in het jaar 290 verloor hij beide ouders, waarna hij geadopteerd werd door zijn oom. Hij verhuisde naar Rome en werd gedoopt tot christen. In die tijd bevond de christenvervolging zich echter op zijn hoogtepunt, en op zijn veertiende is Pancratius op wrede wijze om het leven gekomen.
• 13 mei draagt de naam van Servatius van Maastricht. In de vierde eeuw was hij bisschop van Tongeren, en daarmee ook van de Nederlanden. Hij maakte een pelgrimstocht naar Rome en blies zijn laatste adem uit in Maastricht in het jaar 384.
• Op 14 mei wordt Bonifatius herdacht. Hij was een Romeins burger die naar Tarsus (Turkije) werd gestuurd. Daar raakte hij onder de indruk van het christendom en bekeerde hij zich openlijk tot het christendom. In 307 ondervond hij een noodlottig einde.
• De laatste dag van IJsheiligen staat in het teken van Sofia van Rome. Zij woonde in Milaan toen haar echtgenoot om het leven kwam. Hierna verdeelde ze haar rijkdommen onder de armen en verhuisde ze met haar drie dochters naar Rome. Daar werden ze bij de overheid aangegeven als christen, met als gevolg dat haar drie dochters jong om het leven kwamen. Drie dagen na hun dood in 304 bezocht ze hun graf, waar ze niet meer levend vandaan kwam.

Sint Pancratius, Sint Servatius en Sint Bonifatius, allen met een baard, staan op een rij. Ze dragen een staf, stok, ski's en een slee (bron: Rijksmuseum via Wikimedia Commons).

IJsheiligen in Europa

IJsheiligen is niet alleen een Nederlandse traditie, maar komt in heel Europa voor. Zo heet deze periode in Duitsland Eisheiligen en in Frankrijk Saints de Glace. Wel verschilt de lengte van deze periode per regio. Zo vindt IJsheiligen in Nederland plaats van 11 tot en met 14 mei, terwijl in de Duitstalige landen ook 15 mei wordt meegerekend. Op andere plekken begint IJsheiligen pas op 12 mei. Een overeenkomst is logischerwijs wel dat IJsheiligen overal wordt gezien als de periode waarin de laatste vorstdagen van het jaar voorkomen. Volgens de volkswijsheid is het dan ook verstandig om pas na IJsheiligen de meest kwetsbare planten in volle grond te zetten.

Is IJsheiligen nog wel echt de periode met laatste nachtvorst?

Waar IJsheiligen vroeger nog vrij nauwkeurig was als periode van laatste nachtvorst, is dat tegenwoordig een ander verhaal. Wegens klimaatverandering valt de laatste nachtvorst inmiddels alweer tien dagen eerder in het jaar. En het lijkt alleen nog maar eerder te worden: volgens het lage scenario van het KNMI zal de laatste nachtvorst gemiddeld al ergens in april vallen, terwijl dit in het hoge scenario zelfs midden februari kan zijn. Hiermee lijkt het er dus op dat de bijnaam IJsheiligen in het toekomstige klimaat beter zou passen bij andere heiligen.

De trend in de verschuiving van de laatste nachtvorst in De Bilt. Hierin staat het bolletje voor het gemiddelde van alle berekeningen per scenario (afgebeeld met een bolletje), en staat het driehoekje voor de uiterste laatste datum in de berekeningen, wederom per scenario (bron: KNMI).