Van single cell tot supercell: dit zijn de verschillende types onweer

Onweer ontstaat door instabiliteit en windschering

Bij onweer stijgt warme, vochtige lucht snel op. In die opstijgende lucht ontstaan grote wolken en neerslag. Daarnaast zal afgekoelde lucht juist snel weer dalen richting het aardoppervlak. Bliksem ontstaat vervolgens vooral doordat ijsdeeltjes met elkaar botsen, waardoor ladingsverschillen ontstaan. Onweer zal aanhouden als de stijgende en dalende lucht goed van elkaar gescheiden blijven, want als dit met elkaar botst, dan kan de warme lucht niet voldoende stijgen en dooft het onweer uit.

Voor het ontstaan van onweer zijn vooral twee dingen belangrijk: de instabiliteit van de atmosfeer, door meteorologen vaak uitgedrukt met CAPE, en de hoeveelheid windschering. Instabiliteit bepaalt hoe makkelijk lucht kan opstijgen, terwijl windschering aangeeft hoeveel de wind met de hoogte verandert in snelheid en/of richting. Vooral die combinatie bepaalt hoe georganiseerd een onweersbui kan worden.

Single cell (eencellig onweer)

De eenvoudigste vorm van onweer is single-cell of eencellig onweer. Dit type ontstaat vaak op warme zomerdagen, wanneer de zon de lucht sterk opwarmt en warme luchtbellen snel kunnen opstijgen. Het gaat dan meestal om buien die ontstaan binnen één luchtsoort, dus zonder dat er direct een front in de buurt hoeft te liggen.

Bij dit type speelt vooral de instabiliteit een grote rol en is de windschering meestal zwak. Daardoor vallen stijgende en dalende luchtstromen al snel samen en leeft zo’n bui vaak maar kort. Single-cellbuien zijn meestal niet de zwaarste vorm van onweer, maar kunnen wel zorgen voor lokaal veel regen, bliksem en soms ook kleine hagel.

De ontwikkeling van single cell onweer met de groeifase (links), de volwassen fase (midden) en de eindfase (rechts) van een single cell onweer. Bron: KMI.

Multi cell (meercellig onweer)

Als er meerdere onweerscellen naast of achter elkaar ontstaan en elkaar opvolgen, spreken we van multicell-onweer. Elke afzonderlijke cel heeft zijn eigen stijgende en dalende luchtstromen. De koude dalende lucht die uit een oude cel naar beneden komt, kan aan de voorzijde juist weer helpen om een nieuwe cel te laten ontstaan. Dit kan alleen als er naast instabiliteit ook voldoende windschering aanwezig is, waardoor het onweer niet te snel uitdooft.

Een losse cel binnen zo’n systeem leeft meestal maar kort, maar doordat de losse onweerscellen elkaar activeren, kan het onweer veel langer actief blijven. Multicells zijn dan ook een veelvoorkomende en vaak behoorlijk actieve vorm van onweer. Ze kunnen zorgen voor veel regen in korte tijd, hagel en zware windstoten.

Squall line (lijnvormig meercellig onweer)

Een squall line is een lijn van onweersbuien. In plaats van losse clusters vormen de buien dan een langgerekte band, vaak langs of vóór een koufront, waar warme lucht makkelijker wordt opgetild.

De naam zegt het al: een squall is een plotselinge, felle windstoot. Bij squall lines zijn vooral de windstoten vaak het grootste gevaar. De dalende koude lucht kan aan de grond in de vorm van een valwind voorkomen en zo lokaal veel schade veroorzaken. Ook kan er veel neerslag vallen in korte tijd.

Supercell

De zwaarste en best georganiseerde vorm van onweer is de supercell. Dit is eigenlijk een bijzondere vorm van een single-cell, maar doordat er sprake is van hele sterke windschering, zal de warme lucht draaiend opstijgen.

Juist doordat de stijgende en dalende luchtstromen in een supercell goed van elkaar gescheiden blijven, kan zo’n bui lang in stand blijven en zeer zwaar worden. Supercells kunnen zorgen voor extreme windstoten, zeer grote hagel, veel regen en soms ook tornado’s. Niet elke supercell produceert een tornado, maar de zwaarste tornado’s ontstaan meestal wel uit dit type bui.

Vandaag waarschijnlijk vooral multicells

Voor vandaag lijkt de combinatie van instabiliteit en windschering gunstig voor stevig onweer, vooral in het oosten van het land waar code oranje geldt. In de rest van het land geldt code geel. Daarbij ligt multicell-onweer het meest voor de hand. Omdat er ook sprake is van een convergentielijn (waar lucht samenkomt), is plaatselijk ook lijnvorming mogelijk. Voor supercells is er vandaag waarschijnlijk te weinig windschering.