Start van moesson brengt enorme hoeveelheden regen naar Azië: hoe werkt dat eigenlijk?

Ook in Thailand is het moessonseizoen inmiddels op gang gekomen. Daar begon de moesson al op 15 mei en in het zuidwesten van het land is sindsdien lokaal al meer dan een meter regen gevallen.

Wat is een moesson?

De Aziatische moesson is een jaarlijks terugkerend fenomeen, waarbij de grootschalige windrichting verandert. Daardoor wordt een andere luchtsoort aangevoerd en kunnen in korte tijd enorme hoeveelheden neerslag vallen. Technisch gezien kun je spreken van een droge en een natte moesson, maar met de term moesson wordt vaak vooral de natte variant bedoeld.

Toch is een moesson meer dan simpelweg een periode met veel regen. Het gaat om een seizoensgebonden omslag in de atmosferische circulatie, waarbij de tropische regenzone in de zomer naar het noorden opschuift.

Zone met lage luchtdruk schuift in zomer noordwaarts

Rond de evenaar komen winden uit verschillende richtingen samen. Doordat de zon hier veel energie levert, stijgt warme, vochtige lucht makkelijk op. Hierdoor ontstaat een band met lage luchtdruk en veel neerslag. Deze zone noemen we de intertropische convergentiezone, oftewel de ITCZ.

In het begin van de zomer neemt de hoeveelheid zonnestraling toe waardoor land, waaronder het Aziatische continent, veel sneller opwarmt dan het water in de aangrenzende zeeën. Boven land stijgt warme lucht makkelijker op en ontstaan gebieden met lagere luchtdruk. Hierdoor schuift de ITCZ in de zomer steeds verder op naar het noorden en daarmee ook de hevige neerslag.

De ITCZ schuift in de zomer noordwaarts, waarmee vochtige lucht wordt aangevoerd en veel neerslag kan vallen. Bron: KSG India

Waarom valt er zoveel regen?

Warme lucht kan veel waterdamp bevatten. Wanneer die vochtige lucht boven land opstijgt of tegen gebergtes wordt opgetild, koelt de lucht af en condenseert waterdamp tot wolken en regen. Daardoor kunnen in korte tijd enorme hoeveelheden neerslag vallen.

Aan het eind van de zomer wordt de zon minder sterk en koelt het land weer sneller af. De zee is dan juist nog relatief warm en koelt minder snel af. Daardoor verplaatst de regenzone zich geleidelijk weer terug en begint in grote delen van India een drogere periode.

Normaal gesproken valt in India hierdoor bijna 90 procent van alle jaarlijkse neerslag tijdens de moessonperiode, grofweg tussen begin juni en eind september.

Belangrijk voor landbouw, maar ook gevaarlijk

In het kaartje hieronder is te zien hoe de moesson langzaam noordwaarts over India trekt. De rode lijnen geven de gemiddelde startdatum van de moesson aan, terwijl de blauwe lijnen de situatie van dit jaar laten zien. Daarbij is 4 juni dit jaar door de Indiase meteorologische dienst gemarkeerd als de start van de moesson op het vasteland.

In de loop van juni verplaatst de regen zich steeds verder naar het noorden en krijgt een steeds groter deel van India te maken met intensieve regenbuien. Die regen is erg belangrijk voor de landbouw. Boeren die bijvoorbeeld rijst en katoen verbouwen - gewassen die goed gedijen in natte omstandigheden - zijn sterk afhankelijk van de moessonregen.

Tegelijkertijd zorgt dezelfde regenval regelmatig voor gevaarlijke overstromingen en modderstromen. Zeker als er in korte tijd veel regen valt na een droge periode, kan het water moeilijk weg en kunnen rivieren snel buiten hun oevers treden.

Dit jaar mogelijk toch minder regen dan normaal

Hoewel de huidige neerslaghoeveelheden voor Nederlandse begrippen enorm klinken, wordt voor dit jaar verwacht dat de moesson als geheel juist minder regen dan normaal kan brengen. Dat heeft te maken met een ontwikkelende El Niño, die vaak samenhangt met een zwakkere moesson.

Minder regen kan problematisch zijn voor India, omdat het land sterk afhankelijk is van de moesson voor de landbouw en watervoorziening. Daarmee laat de moesson precies zien hoe dubbel dit is: de regen kan gevaarlijk zijn, maar is tegelijkertijd broodnodig.