Sneeuw: het grote hoofdpijndossier van een weerman

Ingrediënten voor sneeuw

Een overduidelijke voorwaarde voor het ontstaan van een sneeuwdek is een temperatuur die onder het vriespunt ligt. Dit geldt niet alleen voor de temperatuur aan het aardoppervlak, maar ook voor die in de luchtlagen daarboven. Mocht er namelijk een luchtlaag tussen het oppervlak en de wolken zitten waarin de temperatuur boven het vriespunt ligt, dan smelt de sneeuw. De gesmolten sneeuw bevriest dan weer bij het naderen van het oppervlak, waardoor een mix van sneeuw en hagel of regen kan ontstaan.

Het effect van de temperatuuropbouw op de neerslagsoort. Vooral de dikte van de warme luchtlaag bepaalt het type neerslag (bron: National Weather Service, NOAA)

Een andere factor waar rekening mee gehouden moet worden, is de ligging van een plek. Daarbij is de hoogteligging uiteraard van belang, omdat het op een grotere hoogte kouder is dan op een lagere hoogte. Maar ook de ligging nabij de zee is van belang. In gebieden die dicht bij de zee liggen, komen temperaturen onder het vriespunt immers veel minder voor dan in gebieden die verder van de zee af liggen, met als gevolg dat sneeuwval dicht bij de zee een stuk minder vaak voorkomt. En dan is het ook nog van belang waar de wind vandaan komt. In Nederland wordt koude lucht voornamelijk aangevoerd vanuit het noorden en het oosten, maar de wind uit het oosten is vaak droog en dus niet geschikt voor sneeuwval. In Nederland is een noordenwind dus vaak ideaal voor de vorming van sneeuw.

Voorspelling van type neerslag

Meteorologen maken veel gebruik van precipitation phase partitioning methods. Dit is een heel lastig woord waarmee simpelweg de methodes worden benoemd waarmee meteorologen proberen de neerslagsoort te achterhalen. Hiervan bestaan er twee verschillende types, op basis van de gegevens die gebruikt worden als input voor de modellen.

Via de ene methode wordt het type neerslag voorspeld met het verticale temperatuurprofiel van de atmosfeer, wat neerkomt op de temperatuur op iedere hoogte in de atmosfeer. Die moet immers overal onder het vriespunt zijn voor sneeuw. Deze methode geeft een heel nauwkeurige voorspelling van het type neerslag, omdat het ook rekening houdt met de ontstaanswijze van verschillende types neerslag. Het nadeel is alleen dat gegevens over de temperatuuropbouw van de atmosfeer nogal schaars zijn. Deze methode kan dus niet makkelijk toegepast worden.

De andere methode voorspelt het type neerslag met behulp van weergegevens aan het aardoppervlak. Vooral gegevens over de temperatuur aan het oppervlak, de relatieve luchtvochtigheid en de hoogteligging zijn van groot belang. Deze gegevens zijn er heel veel, in tegenstelling tot de temperatuuropbouw van de gehele atmosfeer. Daarom kan deze methode makkelijker worden toegepast. Er wordt dan gebruikgemaakt van kritieke grenzen, hier temperaturen die worden gezien als de grens die het type neerslag bepaalt. En dit is waar de modellen het meeste moeite mee hebben.

Het hoofdpijndossier

Vaak zijn er twee kritieke temperaturen. Als de temperatuur boven de hoogste kritieke temperatuur komt, dan valt er regen. Als deze onder de laagste kritieke temperatuur komt, dan wordt sneeuw verwacht. Maar zit de temperatuur tussen de twee kritieke temperaturen in, dan kan er zowel regen als sneeuw vallen. Het verschil tussen deze twee temperaturen is vaak maar een enkele graad, maar dit is precies het gebied met temperaturen waar we in de Nederlandse winter geregeld mee te maken hebben. Daarbij maakt de natuur niet zo’n strikt onderscheid tussen regen en sneeuw: het gebeurt ook dat beide typen neerslag tegelijkertijd voorkomen, iets waarmee de modellen niet goed om kunnen gaan.

Tel er ook nog eens bij op dat de kritieke temperaturen zowel per plek als door de tijd heen continu veranderen en de lucht ook verder kan afkoelen bij intensieve neerslag, en de complexiteit van de sneeuwverwachting is compleet. Het zal dan ook niet verbazen dat de voorspelling van sneeuw pas een paar dagen van tevoren accuraat begint te worden.

Waarom is de neerslagsoort belangrijk?

Het is dus lastig om het type neerslag ruim van tevoren goed te voorspellen, terwijl de soort neerslag juist impact heeft op ons dagelijks leven. Sneeuw, hagel en ijzel kunnen namelijk voor flinke gladheid zorgen op de weg, waardoor er files kunnen ontstaan. De luchtvaart kan er ernstige hinder van ondervinden, net zoals het treinverkeer. Andersom kan een grote hoeveelheid regen er juist voor zorgen dat bepaalde stukken van het land overstromen. Ook al is het een lastige puzzel voor de meteoroloog, het is wel een belangrijke puzzel die opgelost moet worden om mensen zo goed mogelijk te informeren over wat hun te wachten staat. Het blijft dan ook een zeer boeiende strijd tussen een witte wereld en een grijze regendag, waarbij de grens tussen de twee flinterdun blijft.