Smelten van de Groenlandse ijskap zorgt lokaal voor zeespiegeldaling

Onverwacht lokaal effect

Afgelopen tijd was Groenland volop in het nieuws door de politieke situatie. Minder bekend was het effect van het smelten van de ijskappen. Het verdwijnen van het landijs heeft hier namelijk een onverwacht effect: een relatieve daling van de zeespiegel. Dit komt deels doordat de ondergrond omhoogveert wanneer het gewicht van het ijs verdwijnt, en deels doordat de aantrekkingskracht van het ijs op het omringende zeewater afneemt. De daling van de zeespiegel kan tot wel 2,5 meter zijn aan het einde van deze eeuw, blijkt uit een nieuw onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Nature Communications.

Zeespiegelstijging

Wereldwijd stijgt de zeespiegel door de opwarming van het klimaat. Stel dat al het landijs op Groenland en Antarctica zou smelten, dan zorgt dit wereldwijd voor respectievelijk 7 en 58 meter zeespiegelstijging. Dit komt zowel door het smelten van het ijs als het uitzetten van het warmere water. Nu lijkt de bijdrage van Groenland mee te vallen, maar dit eiland is wel het meest kwetsbaar voor opwarming. Hierdoor zal het landijs op Groenland waarschijnlijk als eerste smelten, waardoor ook het lokale effect van zeespiegeldaling als eerste zichtbaar is. Dit kan al tot 2,5 meter zijn in 2100.

De ondergrond als een springveer

Een van de belangrijkste redenen voor de relatieve zeespiegeldaling rondom de kust van Groenland is het omhoogkomen van de bodem. Door het gewicht van het landijs is deze namelijk een beetje ingezakt. Nu het landijs smelt, veert de bodem weer iets omhoog. Dit is te vergelijken met een springveer die is ingedrukt en weer terugveert.

Het proces verloopt echter langzaam. Dit effect zal nog doorgaan zelfs als de ijskap op Groenland is gesmolten. Op dezelfde manier is de ondergrond van Scandinavië nog steeds aan het terugveren van het effect van de laatste ijskap hier tijdens de ijstijd, wat 20.000 jaar geleden is. Ook hier is daarom een zeespiegeldaling aan de gang.

De vingerafdruk van het ijs

Niet alleen het effect van dit terugveren zorgt voor de zeespiegeldaling: ook het effect van de aantrekkingskracht van het ijs zorgt hiervoor. Alle voorwerpen hebben namelijk een beetje een aantrekkingskracht tot elkaar: net zoals de aarde aan ons trekt, waardoor we op aarde zwaartekracht hebben. Dit heet ook wel gravitationele kracht. Zo hebben ook bepaalde gebieden met meer massa op aarde een sterkere gravitationele kracht. Zo ook de ijskappen op Groenland. Deze trekken namelijk een beetje aan het water wat eromheen ligt. Dit is in de basis simpele natuurkunde. Doordat water zich makkelijk kan verspreiden, is zo de zeespiegel rondom Groenland hoger dan in de omliggende gebieden.

Wanneer deze ijskappen smelten, wordt deze aantrekkingskracht minder. Zo trekt het iets minder aan de omliggende zee, en daalt de zeespiegel hier een beetje. Dit proces is nu ook bezig, en zal samen met het terugveren van de bodem in de toekomst zorgen voor tussen 0,9 en 2,5 meter zeespiegeldaling langs de kust van Groenland, afhankelijk van het klimaatscenario. Hierbij draagt de vermindering van gravitationele kracht tot 30% van deze zeespiegeldaling.

Gevolgen voor Groenland

Deze zeespiegeldaling door het smelten van de Groenlandse ijskap is erg lokaal, en het effect ervan zal dus alleen direct langs de Groenlandse kust worden opgemerkt. Echter heeft dit wel gevolgen voor de ongeveer 60.000 inwoners van het grootste eiland ter wereld, die voornamelijk langs de kust wonen. Hun economie kan hierdoor worden aangetast, net zoals hun infrastructuur langs de kust, en voedselvoorzieningen.

Deze regionale zeespiegeldaling is een zogenaamde vingerafdruk van het smeltende landijs: een lokaal effect van een mondiaal probleem. Terwijl Groenland langs de kust een zeespiegeldaling kan ervaren, leidt hetzelfde proces ergens anders juist voor extra zeespiegelstijging.