Prachtige rode lucht is geen toeval: waarom we in de herfst de mooiste zonsondergangen zien
De afgelopen dagen ontvingen we talloze foto’s waarop prachtige zonsondergangen te zien waren. Wie de afgelopen tijd rond zonsondergang naar boven heeft gekeken, is het waarschijnlijk niet ontgaan: de hemel kleurde prachtig rood. Hoe kan het dat juist in september de zonsondergangen zo mooi zijn? En is dat toeval of zit er meer achter?Licht raakt verstrooid
Zonsondergangen zijn in de herfst inderdaad vaak opvallend mooi. Om te begrijpen hoe dat kan, moeten we eerst kijken naar de natuurkundige basis van waarom een zonsondergang überhaupt een oranje-rode kleur heeft. Licht bestaat uit deeltjes (fotonen) die zich als een golf door de ruimte verplaatsen. Zonlicht bevat alle mogelijke kleuren, en al deze kleuren samen zorgen ervoor dat wij het licht als wit waarnemen.
Alleen hebben al deze verschillende kleuren licht allemaal een net iets andere golflengte. Rood licht gedraagt zich zodoende net wat anders dan blauw licht. Dat deze kleuren verschillende golflengten hebben, ga je merken in onze atmosfeer. Onze atmosfeer bestaat namelijk uit deeltjes zoals bijvoorbeeld zuurstof, waar de lichtgolven mee in aanraking komen.
Deze deeltjes in onze atmosfeer zorgen ervoor dat het licht verstrooid raakt. Overdag staat de zon hoog boven ons en is de route die het licht aflegt relatief kort: er raakt daardoor maar weinig licht verstrooid. Als de zon echter lager aan de hemel staat, moet het licht een veel langere weg door de atmosfeer afleggen. Hierdoor komen de lichtgolven in aanraking met meer deeltjes, waardoor het licht sterker verstrooit. Met name de korte golflengtes (zoals blauw) raken als eerste verstrooid, terwijl de langere golflengtes verder komen. Dit zijn precies de roodachtige kleuren, wat verklaart waarom we deze juist bij een zonsondergang zien.
Zon staat laag aan de hemel
Zoals je uit ervaring weet, is niet elke zonsondergang even rood of spectaculair. In de herfst gebeurt er een aantal dingen waardoor de kans op een mooie zonsondergang groter wordt. Allereerst staat de zon dan wat lager aan de hemel dan in de zomer. Dit betekent dat het licht gedurende de dag al een iets langere weg moet afleggen, waardoor er bij zonsondergang nog nadrukkelijker rode kleuren overblijven.
Schone lucht zorgt voor mooie lucht
Daarnaast is de lucht in de herfst vaak wat schoner dan in de zomer. Er zitten minder vervuilende deeltjes in de lucht, zoals stof, die het licht absorberen of op een troebele manier verspreiden. Door zulke deeltjes worden de kleuren normaal gesproken doffer. Omdat in de herfst veel van deze vervuiling door de regen wordt weggespoeld, zijn de kleuren aan de hemel veel helderder en opvallender.
Foto gemaakt door Aart Blom in Waardenburg
Wolken maken zonsondergang spectaculair
Misschien wel de allerbelangrijkste factor voor een mooie zonsondergang zijn wolken. En dan specifiek de wolken die zich op middelbare en grote hoogte in de atmosfeer bevinden. Het is hierbij cruciaal dat ze niet te dicht bij het aardoppervlak hangen. Bij de wat hogere wolken kan het zonlicht namelijk precies zo’n hoek maken dat de onderkant van het wolkendek wordt verlicht. Dit geeft vervolgens de mooie kleuren aan de hemel.
In de herfst hebben we in Nederland vaak te maken met dynamisch weer. Dit betekent dat lagedrukgebieden met de bijbehorende fronten vanuit het westen over ons land trekken en zorgen voor bewolking en regen(buien). Bij het naderen van een front begint het vaak met hoge sluierbewolking (cirrus) op 6 tot 12 kilometer hoogte. Zodra het front dichterbij komt, neemt ook de middelhoge bewolking (altocumulus) op 2 tot 6 kilometer hoogte toe. Daarna ontstaat er vaak lage bewolking met regen, wat een mooie zonsondergang in de weg zit. Echter, omdat deze lagedrukgebieden elkaar in de herfst doorgaans in hoog tempo opvolgen, valt de avond relatief vaak exact samen met het ideale wolkendek voor een spectaculaire zonsondergang.
In de herfst vallen zonsondergangen eerder op
Naast de stand van de zon, de schonere lucht en de ideale wolken, speelt er in de herfst nog een laatste, praktische factor mee: de zon gaat steeds vroeger onder. Omdat dit vaker gebeurt op momenten dat je nog onderweg of buiten bent, valt het simpelweg sneller op dat de zon ondergaat en is de kans groter dat je een mooie zonsondergang ziet.
Met deze nieuwe kennis zie jij de komende herfst hopelijk de allermooiste zonsondergangen. Heb je zelf een foto gemaakt van een zonsondergang? Deel die dan met ons via foto@weer.nl!
