Opnieuw meer dan 2000 zonuren in een jaar: dit is waarom de zon steeds vaker schijnt dan vroeger

Niet alleen is het pas de zesde keer dat dit voorkomt, maar al deze jaren met meer dan 2000 zonuren vallen in de huidige eeuw. Sterker nog: drie keer gebeurde dat pas in dit decennium! 2022 is voorlopig het recordjaar en daarnaast werd de grens gepasseerd in 2003, 2018, 2020, 2025 en dus nu in 2026. Schijnt de zon daadwerkelijk vaker dan vroeger? En wat is hiervan de oorzaak?

Aantal zonuren is flink gestegen

Dat de zon vaker schijnt dan vroeger is een feit. Tegenwoordig is de klimaatnormaal 1774 zonuren per jaar, maar recente jaren zitten hier bijna allemaal (ver) boven. Deze actuele normaal is het gemiddelde over de periode tussen 1991 en 2020. De klimaatnormaal daarvoor (1981 - 2010) lag nog op 1639 zonuren, terwijl dit tussen 1961 en 1990 op slechts 1484 lag. Wat wij tegenwoordig als een normaal jaar beschouwen, was aan het eind van de vorige eeuw dus een extreem zonnig jaar.

Schonere lucht zorgt voor minder wolken

Deze toename van het aantal zonuren is niet toevallig en heeft een aantal duidelijke oorzaken. Een belangrijke factor is dat de lucht schoner is geworden. Hoewel er in Nederland nog steeds regelmatig sprake is van een matige luchtkwaliteit, is deze inmiddels wel een stuk beter dan in de jaren '70 en '80. Toen was de uitstoot van fijnstof veel groter. Fijnstof bestaat uit kleine deeltjes in onze atmosfeer die ook wel aerosolen worden genoemd.

Aerosolen beperken zonneschijn op verschillende manieren. Allereerst hebben ze een direct effect, doordat ze zonlicht simpelweg absorberen of terugkaatsen naar de ruimte voordat dit de aarde kan bereiken. Dit verklaart waarom er minder zonnestraling het oppervlak bereikt, al zorgt dit directe effect op zichzelf niet direct voor heel veel minder zonuren. Pas bij dichte smog door fijnstof daalt het geregistreerde aantal zonuren daadwerkelijk.

Om een afname in zonuren te verklaren, moeten we vooral kijken naar het indirecte effect van luchtvervuiling door aerosolen: wolkenvorming. Wolken kunnen in de atmosfeer alleen ontstaan als waterdamp kan condenseren tot druppeltjes op een zogenaamde condensatiekern. Dit is een klein deeltje in de lucht, zoals fijnstof, waar het vocht zich aan kan hechten. Zonder deeltjes in de atmosfeer kunnen wolken niet zomaar ontstaan. Meer aerosolen in de lucht zorgt voor meer wolkenvorming. Bovendien bestaan die wolken dan uit kleinere druppeltjes, waardoor ze een stuk hardnekkiger zijn.

Hoewel we de afgelopen dagen regelmatig te maken hadden met mist, zorgt de afname van luchtvervuiling er over het algemeen voor dat er de afgelopen dertig jaar veel minder mist voorkomt. Omdat er minder fijnstofdeeltjes aanwezig zijn, vormt mist zich een stuk minder makkelijk. Ook dit levert tegenwoordig meer zonuren op.

Blokkades in de atmosfeer

Een andere belangrijke oorzaak is de toename van weersblokkades in de lente en de zomer. Met name in het voorjaar nam de hoeveelheid zonneschijn de laatste decennia flink toe, omdat we hier vaker te maken hebben met grootschalige blokkades van hogedrukgebieden. Mede door de opwarming van de aarde lijkt de straalstroom zwakker te worden, waardoor dit soort blokkades vaker standhouden. Ze houden lagedrukgebieden op afstand en zorgen voor weinig bewolking en veel zon.

Overigens werd op het KNMI-hoofdstation in De Bilt de mijlpaal van 2000 zonuren nog niet gehaald; hier staat de teller voorlopig op 1987 uur. Het landelijk gemiddelde wordt echter bepaald aan de hand van de vijf belangrijkste weerstations (De Kooy, Eelde, De Bilt, Vlissingen en Maastricht). Deze vijf locaties geven samen een representatief beeld van heel Nederland en hier werd de grens van 2000 uur wél al gepasseerd.

Momenteel staat 2026 op de zesde plek van meest zonnige jaren ooit, en het jaar is uiteraard nog niet voorbij. Morgen is er kans op een zonnige dag en na tijdelijke invloed van lagedrukgebieden komende week, krijgen we volgend weekend waarschijnlijk opnieuw te maken met hogedrukinvloeden waardoor de zonkans toeneemt. De verwachting is zo dat het totaal aantal zonuren nog wat verder zal stijgen, al lijken de 2233 zonuren van recordjaar 2022 buiten bereik.