Nooit eerder was het klimaat zo ver uit balans als in 2025

Energiebalans van de aarde

Om de gevolgen van deze onbalans te begrijpen, moeten we eerst kijken naar wat er gebeurt als het klimaat wel in balans is. De energiebalans laat niets anders zien dan hoe energie zich verplaatst door het klimaatsysteem. En die energie is afkomstig van de zon, die straling op de aarde afvuurt. 

Van alle zonnestraling die richting de aarde wordt gezonden, reflecteert een derde deel weer terug naar de ruimte door wolken en lichte oppervlakken. De rest wordt opgenomen door de atmosfeer, oceaan en het aardoppervlak. De opgenomen energie wordt omgezet in warmte, wat dan weer naar de ruimte wordt gezonden. In een klimaat dat volledig in balans is, is de inkomende energie even groot als de uitgaande energie.

De stralingsbalans van de aarde. De gele pijlen stellen de inkomende zonnestraling voor, de oranje pijlen staan voor de warmte die de aarde uitzendt richting de aarde (bron: NASA).

Maar sinds de Industriële Revolutie wordt het klimaat steeds verder uit balans gebracht, en dat heeft alles te maken met menselijk handelen. Je zult ongetwijfeld weten dat de mens meer broeikasgassen uitstoot, zoals koolstofdioxide en methaan, die warmte vasthouden in de atmosfeer en zo voor een opwarming zorgen. 

Alleen stoot de mens niet alleen broeikasgassen uit. We stoten namelijk ook deeltjes uit die resulteren in luchtvervuiling. Zo komen er meer aerosolen in de atmosfeer terecht, waardoor er meer wolken kunnen ontstaan die dan weer meer zonnestraling direct reflecteren, met een afkoeling tot gevolg. Aerosolen blijven echter minder lang in de atmosfeer aanwezig dan broeikasgassen, waardoor de opwarming door broeikasgassen dominant is over de afkoeling door aerosolen, met als gevolg een opwarmende planeet.

Waar gaat alle overtollige warmte naartoe?

Het is dus nu duidelijk dat er meer warmte wordt vastgehouden op aarde dan dat er wordt uitgestraald, omdat broeikasgassen die warmte vasthoudt. Maar waar gaat die overtollige warmte naartoe? Een logische eerste gedachte is de atmosfeer. De temperaturen nemen immers toe, dus dan moet er ook warmte in de atmosfeer achterblijven, toch? En dat klopt ook, de atmosfeer houdt warmte vast, maar niet alles. Sterker nog: van alle overtollige warmte blijft er slechts 1% achter in de atmosfeer! 

De atmosfeer houdt dus vrij slecht warmte vast, wat betekent dat die ergens anders naartoe gaat. Dat is waar de oceaan in het plaatje komt, want maar liefst 91% van alle overtollige warmte wordt in de oceaan opgeslagen! Water kan die warmte namelijk heel efficiënt opslaan, wat betekent dat er veel meer van nodig is om het water warmer te laten worden dan dat er nodig is om de lucht op te warmen. De warmte komt uiteindelijk vanuit de atmosfeer in de oceaan terecht doordat de oceaan en de atmosfeer continu met elkaar in contact staan en zo constant warmte uitwisselen. De overige 8% wordt verdeeld over landmassa’s (5%) en het smelten van landijs (3%).

Gevolgen voor planeet en mens

En het smelten van landijs, dat is een van de gevolgen van de opwarming van de aarde die we maar al te goed kennen, en het zorgt ook nog eens voor een stijging van de zeespiegel. Het smeltwater komt immers uiteindelijk in de oceaan terecht. De zeespiegelstijging wordt vervolgens nog eens versterkt door de opname van warmte door de oceaan. Als de temperatuur van het water namelijk toeneemt, gaan de waterdeeltjes sneller bewegen. Ze eisen dan meer ruimte op, wat wij waarnemen als zeespiegelstijging. Andere gevolgen op de aarde zelf zijn meer en extremere hittegolven en droogtes, bosbranden en extreme neerslag.

Maar de opwarming van de aarde raakt de mens zelf ook hard. Zo wordt de voedselproductie verstoord, waardoor ondervoeding optreedt. Bovendien kunnen ziektes zich verder verspreiden en worden mensen slachtoffer van hittestress. En het raakt ons ook in de portemonnee: in 2030 kunnen de gevolgen van de opwarming van de aarde miljarden dollars kosten. 

Dat we uiteindelijk maar 1% van de uiteindelijke opwarming voelen omdat die specifiek in de atmosfeer achterblijft, laat dus zien dat de grootste opwarming wordt verborgen door de oceanen. Het nieuwste rapport van de WMO is dan ook een ultiem waarschuwingssignaal, namelijk dat de energiebalans op aarde enorm veranderd is en grote gevolgen heeft voor zowel de planeet als de mens. Het blijft dus belangrijk om de energiebalans in de gaten te houden. Het blijft immers de belangrijkste graadmeter voor de staat van ons klimaat.