Nederland waterland, of misschien toch Nederland droogteland?
Nederland staat wereldwijd bekend als een land met veel water. Zo hebben we geen gebrek aan rivieren, kanalen en sloten. Maar wie deze zomer in Nederland is, heeft ongetwijfeld opgemerkt dat de rivieren nogal laag staan en bepaalde sloten zelfs helemaal droogvallen. Nederland heeft te maken met een fikse droogte, maar hoe kan uitgerekend een land als Nederland hier zoveel hinder van ervaren?Wat is droogte?
Voordat we die vraag kunnen beantwoorden, moeten we eerst even kijken wanneer we nou precies droogte hebben. En eigenlijk is het vrij vanzelfsprekend: er ontstaat droogte wanneer de verdamping van water groter is dan de hoeveelheid neerslag die in een periode is gevallen, waardoor er een neerslagtekort ontstaat. De verdamping vindt niet alleen direct plaats via de grond, maar ook via bomen en planten. Die nemen namelijk water op via de wortels en zweten dat als het ware weer uit via de bladeren.
Verdamping vindt niet alleen via de grond plaats, maar ook via bomen en planten. Deze combinatie wordt ook wel evapotranspiratie genoemd (bron: USGS).
De intense droogte van 2026
De afgelopen tijd hebben we al vele jaren gehad waarin we te maken hadden met flinke droogtes, en 2026 lijkt zich eveneens te plaatsen in het rijtje van zeer droge jaren. Op dit moment hebben we namelijk alweer een gemiddeld neerslagtekort van 251 millimeter, wat op kan lopen tot 284 millimeter over vijftien dagen en wellicht nog wel meer in de dagen daarna. We zijn immers pas grofweg halverwege de zomer.
Het neerslagtekort gemeten op 1 augustus 2026. Op dit moment staat die op 251 millimeter, wat betekent dat gemiddeld over het land 251 millimeter neerslag nodig is om het tekort weg te werken. De verwachting is dat we over ongeveer twee weken op hetzelfde niveau uitkomen als de droogte in 2018. Het jaar 2026 zal hoe dan ook de boeken ingaan als zeer droog.
Het gevolg is dat we te maken hebben met historisch lage rivierstanden en een feitelijk watertekort, waarbij de vraag naar water groter is dan de hoeveelheid beschikbaar water. Hoewel er genoeg drinkwater beschikbaar blijft, wordt men wel gevraagd bewust met drinkwater om te gaan. Het laat in ieder geval zien dat we wederom te maken hebben met een droog jaar, iets wat de laatste tijd wel heel vaak gebeurt.
De rol van klimaatverandering
Een logische vraag om te stellen is dan ook of klimaatverandering hier iets mee te maken heeft. Het antwoord hierop is alleen zeer lastig te vinden, omdat er enorm veel factoren invloed hebben op het ontstaan van droogte. Denk hierbij aan de hoeveelheid zonnestraling die het aardoppervlak bereikt, het aantal bladeren aan de bomen, hoe nat de bodem is, hoe hard de wind waait en nog veel meer. Hierdoor wordt het lastig om vast te stellen wat het exacte effect van klimaatverandering op onze droogtes is.
Wel verwachten we dat Nederland natter wordt, maar dat de regen veel onregelmatiger valt. Veel neerslag valt dus uiteindelijk in één keer, en tussen de periodes met neerslag blijft het langer droog. Hierdoor kan de uitgedroogde bodem veel moeilijker water opnemen, waardoor het meeste water wegstroomt.
Ook zorgen de toegenomen temperaturen ervoor dat meer water kan verdampen. Hoe warmer de lucht namelijk is, hoe meer waterdamp die vast kan houden. De hoeveelheid verdamping neemt dan ook alsmaar toe, wat dus leidt tot meer droogte.
De rol van de mens
Maar het is niet alleen klimaatverandering die een aandeel heeft in het ontstaan van droogte in ons land. We hebben het er namelijk ook wel zelf naar gemaakt. Nederland kan namelijk als geen ander water goed afvoeren, maar waar dat een zegen is bij ontvangst van grote hoeveelheden water (via de rivieren en regen), is dat een vloek bij het uitblijven van regen.
We hebben namelijk onze rivieren rechtgetrokken, zodat schepen sneller op locatie kunnen zijn. Maar dit houdt ook in dat water sneller naar de zee wordt afgevoerd en er dus minder rivierwater in de grond infiltreert. Het grondwater wordt daarmee steeds afhankelijker van regenwater om zichzelf weer op peil te houden.
Het regenwater kan echter steeds moeilijker infiltreren, niet alleen door verstedelijking, maar ook door de landbouw. Zware landbouwmachines zorgen ervoor dat de bodem steeds verder in elkaar wordt gedrukt, waardoor die steeds minder doorlaatbaar wordt. Regenwater kan dus steeds lastiger het grondwater bereiken om dat aan te vullen.
Tenslotte zorgt een toename aan particulier watergebruik voor een extra daling van de grondwaterstand. Met dit weer willen mensen namelijk logischerwijs hun zwembaden vullen en hun gazon besproeien om het mooi groen te houden. Veel drinkwaterbedrijven gebruiken echter het grondwater als bron, dat het al steeds moeilijker heeft door onze omgang met ons landschap.
De droogte van dit jaar en van alle jaren hiervoor heeft dus niet alleen met klimaatverandering te maken, maar ook met hoe we omgaan met ons landschap. Dit betekent gelukkig ook dat de sleutel tot de oplossing in onze handen ligt. Als we manieren vinden om het water vast te houden in tijden waarin dat nodig is, dan kunnen we ons land weer een veerkrachtig waterland maken.
