Nu

Kunnen de bijzonder hevige bosbranden in Indonesië worden toegeschreven aan El Niño?

Volgens een rapport van wetenschappers van de World Weather Attribution was El Niño grotendeels verantwoordelijk voor een extreem gebrek aan regenval in de Indische archipel van juli tot oktober. Er viel ongeveer de helft van de normale seizoensgebonden regenval. Het was ook nog eens een stuk warmer dan normaal, wat het risico op bosbranden verergerde. Binnen een maand verbrandde er bijna een miljoen hectare in Indonesië en de luchtkwaliteit bereikt er levensgevaarlijke niveaus.

Hoe kan het dat een oceaanfenomeen zo’n grote invloed heeft op het bosbrandrisico? Veel heeft te maken met wáár het warme zeewater zich nu ophoopt.

Verschillende “smaken” van El Niño

Wanneer het oppervlaktewater in de tropische Stille Oceaan meer dan een halve graad warmer is dan normaal spreken we van een El Niño. Voor een officiële classificatie moet dit minstens drie opeenvolgende maanden zo zijn en dan ook specifiek in de Niño3.4-regio. Deze observatieregio is ontstaan uit de geschiedenis van El Niño-waarnemingen: de nummers van de regio's Niño 1, 2, 3 en 4 komen overeen met de labels die in de vorige eeuw werden toegekend aan de scheepvaartroutes die deze regio's doorkruisten. De 3e regio was ooit het belangrijkste focuspunt voor het monitoren en voorspellen van El Niño, maar onderzoekers ontdekten later dat het belangrijkste gebied voor gekoppelde oceaan-atmosfeerinteracties zich verder naar het westen bevindt. Daarom werden regio’s 3 en 4 deels samengevoegd tot een overlappende 3.4-regio.

De verschillende gebieden waar El Niño en La Niña worden gemonitord. Bron: NOAA NCEI

Geen enkele El Niño is hetzelfde. Wel zijn er enkele gelijkenissen waarmee gebeurtenissen gecategoriseerd kunnen worden in een meer oostelijke, of een meer centrale El Niño. Deze verschillende varianten zijn meestal gebaseerd op de locatie waar de temperatuurafwijkingen het grootst zijn. De oostelijke variant wordt in de wetenschap een ‘conventional’ of ‘canonical’ El Niño genoemd, en de centrale variant ‘El Niño Modoki’.

Locatie van warmte bepaalt de effecten

De El Niño “smaken” kunnen in een continuüm van de hierboven beschreven varianten voorkomen. Zelfs binnen de tijdspanne van één enkele gebeurtenis kan de locatie van temperatuurafwijkingen verschuiven en verschillende varianten aannemen. Er is wetenschappelijk bewijs dat de verschillende smaken kunnen leiden tot verschillende invloeden op wereldwijde temperatuur- en neerslagpatronen.

Tijdens het herfstseizoen (september-oktober-november), dat samenvalt met de ontwikkelingsfasen van oostelijke El Niño's, blijkt er een verhoogde kans op zeer droge omstandigheden boven o.a. Indonesië en de Filipijnen. Deze grootschalige droogte wordt ruimtelijk minder coherent voor centrale El Niño’s. Deze conclusies volgen uit een onderzoek uit 2021.

De gekleurde gebieden geven de belangrijkste regio's aan waarin zeer hoge of lage seizoensgebonden neerslagsommen samenvallen met oostelijke (links) en centrale (rechts) El Niño-gebeurtenissen. Bron: Wiedermann et al. (2021)

Wat gebeurt er in Indonesië?

De zeewatertemperatuur ligt tijdens een centrale El Niño-gebeurtenis in het Niño4-gebied vaak meer boven het gemiddelde dan dat in het Niño3-gebied. Het omgekeerde geldt tijdens een oostelijke El Niño – precies wat we nu zien. We kunnen daarom op dit moment spreken van de oostelijke variant.

Waar het warme water naar boven stroomt, maakt een groot verschil in de atmosferische circulatie. Normaal gesproken welt warm water op nabij Indonesië, wat leidt tot het stijgen van warme en vochtige lucht en daardoor intense buien. Tijdens een oostelijke El Niño bevindt dit warme water zich duizenden kilometers verderop richting Zuid-Amerika. De normale atmosferische circulatie vormt als reactie een “dipool”, waarbij lucht sterk stijgt in de oostelijke Stille Oceaan en sterk daalt boven Indonesië, waardoor neerslag wordt onderdrukt.

De brandactiviteit van vegetatie reageert sterk op kortstondige hitte en droogte. Volgens het WWA-rapport heeft de aanhoudende, krachtige El Niño de kans op deze omstandigheden met ongeveer een factor 5 vergroot.

Het Niño3-gebied toonde de afgelopen periode een sterkere stijging van de temperatuurafwijking van het oppervlaktewater dan het Niño4-gebied, wat wijst op een meer oostelijke El Niño. Bron: NOAA CPC

Foto gemaakt door Salim Van Java - Bosbrand in Pulang Pisau, Indonesië
Foto gemaakt door Salim Van JavaBosbrand in Pulang Pisau, Indonesië