Koraalrif Galápagos onthult: El Niño is afgelopen 40 jaar extremer dan in de 1000 jaar daarvoor
We stevenen dit jaar af op een mogelijk historische El Niño. Eentje die records kan gaan breken en wereldwijd voor extreem weer én recordhoge temperaturen kan zorgen. Om te snappen wat de exacte impact van zo'n El Niño is, kijken wetenschappers graag naar het verleden. Het probleem is alleen: onze betrouwbare metingen gaan slechts enkele tientallen jaren terug. Om toch verder terug in de tijd te kunnen kijken, presenteerden onderzoekers onlangs in het tijdschrift Science een opvallende oplossing: ze keken naar koraalrif.Hiervoor reisden de wetenschappers af naar de Galapagoseilanden in de Stille Oceaan. Dat is exact de plek waar El Niño zorgt voor een sterke opwarming van de bovenste laag van het zeewater. In de koraalriffen ontdekten ze iets opvallends: de El Niño's van de afgelopen veertig jaar blijken gemiddeld genomen véél sterker dan die in de duizend jaar daarvoor.
Koraalrif als temperatuurarchief
Bij een El Niño warmt het oppervlaktewater van de Stille Oceaan flink op. Een van de sterkste varianten uit het verleden vond plaats in 1982. De extreem warme bovenlaag van de zee blokkeerde toen het omhoog komen van kouder en doorgaans voedselrijker water. Dat gebrek aan voedingsstoffen had grote gevolgen: vissen, vogels en zeezoogdieren stierven massaal. Ook het warmtegevoelige koraal kreeg een enorme klap. Meer dan 95% van de koralen rond de Galápagos stierf dat jaar af.
Die extreme hittegevoeligheid bracht de wetenschappers wel op een idee. Door een gebrek aan satellietwaarnemingen wisten we niet goed of zulke ‘super’ El Niño's vroeger ook al voorkwamen. Maar omdat koraal de watertemperatuur indirect ook meet, vormt het een perfect 'klimaatarchief' om terug te kijken in het verleden.
Hoe ‘meet’ koraal de watertemperatuur?
Net zoals bomen elk jaar een groeiring vormen, krijgt koraal er jaarlijks een verkalkt skeletlaagje bij. De onderzoekers keken per laagje naar de verhouding van verschillende zuurstofatomen. Zuurstof kent namelijk zware en lichte varianten (isotopen). Hoe warmer het zeewater in een bepaald jaar was, hoe anders de verhouding tussen lichte en zware zuurstofatomen is.
Ook de verhouding tussen de elementen strontium en calcium in het koraalskelet schommelt afhankelijk van de temperatuur van het water waarin koraal groeit.
Door boorkernen uit eeuwenoud koraal te halen en die in het lab te analyseren, slaagden de wetenschappers erin om de maandgemiddelde zeewatertemperatuur over een periode van maar liefst duizend jaar te reconstrueren.
Klimaatverandering zorgt voor extremere El Niño's
De resultaten van de studie zijn opvallend: de sterkte van de El Niño's is de afgelopen veertig jaar groter geweest dan op enig ander moment in de afgelopen 1000 jaar. De El Niño's zijn steeds sterker geworden naarmate de gemiddelde wereldwijde temperatuur opliep. Dit patroon loopt precies gelijk met de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde. Hoewel een El Niño op zichzelf van alle tijden is, zorgt klimaatverandering voor steeds extremere El Niño’s.
Met een extremere El Niño worden ook de gevolgen voor het wereldwijde weer steeds extremer. Momenteel is de kans groot dat we afstevenen op een absoluut recordjaar. Wat dit later dit jaar precies gaat betekenen is nog even afwachten, maar dat we te maken gaan krijgen met weersextremen lijkt een zekerheid.
Ook voor de Galapagoseilanden zelf belooft komende ‘super’ El Niño weinig goeds. Het is de vraag hoe het inmiddels toch al kwetsbare koraal daar komende maanden gaat overleven.
