Komt er ooit nog een Elfstedentocht?

Hoe vaak kwam het vroeger voor?

De eerste Elfstedentocht werd op 2 januari 1909 gereden. Op 4 januari 1997 vond de voorlopig laatste editie plaats. In totaal is de Elfstedentocht 15 keer gereden. Gemiddeld kwam de tocht in de twintigste eeuw eens in de zes jaar voor. Dat betekende niet dat ook elke zes jaar een tocht werd verreden. Sommige jaren was er elk jaar een tocht, zoals in 1940, 1941 en 1942. De langste tijd tussen twee opeenvolgende Elfstedentochten was 22 jaar, tussen 1963 en 1985.

Dit is het tweede deel van een tweedelige serie over de Elfstedentocht. Hier lees je het eerste deel.

Datum van alle officiële Elfstedentochten. De lengte van de staven is gelijk aan de tijd tussen de Elfstedentochten.

Hoe groot is de kans op een Elfstedentocht nu?

De kans op een Elfstedentocht was aan het begin van de 20e eeuw nog 20%. Dit houdt in dat er een kans is dat eens in de 5 jaar een tocht kan worden gereden. Nu is dat slechts 8%, eens in de 12 jaar. De kans op een Elfstedentocht is dus ruim gehalveerd.

Wat zeggen de KNMI-scenario’s?

Door de stijgende temperaturen door klimaatverandering wordt de kans in de toekomst alleen nog maar kleiner. Of we nog een Elfstedentocht gaan krijgen in de toekomst, hangt onder andere af van het klimaatscenario. Afhankelijk van hoe snel de uitstoot van broeikasgassen wordt teruggedrongen, krijgen we een andere mate van opwarming. In het laagste klimaatscenario van het KNMI worden de Nederlandse winters gemiddeld 0,8 graden warmer, in het hoogste 3 graden tegen het einde van deze eeuw. Dit kan net het verschil maken tussen of het wel of niet koud genoeg is om het ijs tot 15 cm te doen groeien, wat minimaal nodig is over de gehele route om de tocht door te laten gaan.

Kans richting 2100

Krijgen we deze eeuw nog een Elfstedentocht? Om deze vraag te beantwoorden, is er onderzoek gedaan naar wat de kans in de toekomst is dat de omstandigheden precies juist zijn voor voldoende ijsgroei, onder de drie klimaatscenario’s. Hiervoor is de vuistregel voor een minimumtemperatuur van een 15-daagse koude periode voorafgaand gebruikt. De kans dat in 2050 een Elfstedentocht kan worden georganiseerd is 0,5% tot 3,2%. In 2100 is dit slechts 0 tot 2,5%. Dit houdt in dat bij het scenario met de meeste opwarming er wordt verwacht dat er nog één Elfstedentocht verreden kan worden, en bij de minste opwarming nog één of twee tochten.

Onzekerheden

In deze berekening zitten grote onzekerheden. Zo is bijvoorbeeld de invloed van de verzwakking van de Golfstroom hier niet in meegenomen. Als deze stilvalt, worden de winters in Nederland veel kouder. De Golfstroom zorgt namelijk voor het mildere klimaat dat we hier kennen. Het precieze effect van de verzwakking van de oceaancirculatie in de Atlantische Oceaan is moeilijk te kwantificeren. Het zou heel goed voor extreem koude wintertemperaturen in Nederland kunnen zorgen, maar hoe groot het effect zou zijn, is nog onzeker.

Samenspel van omstandigheden

Ook kan het door een samenloop van omstandigheden zo maar eens vaker of minder vaak voorkomen. Voor een aanvoer van voldoende koude lucht moet bijvoorbeeld eerst genoeg koude lucht opbouwen boven regio’s ten noordoosten van Nederland. Dit kan zo maar eens jarenlang uitblijven, of een paar jaar op rij voorkomen. Dit verklaart mede waarom de tijd tussen de Elfstedentochten in het verleden niet regelmatig was.

De kans op een Elfstedentocht is niet evenredig met de opwarming van de gehele aarde. Dit komt onder andere doordat de polen, dus ook de Noordpool, sneller opwarmt dan de rest van de wereld. Hierdoor is de lucht minder koud dan eerder, zelfs wanneer dit zich opbouwt.

De kans wordt steeds kleiner, maar verdwijnt niet volledig. Zolang die kans groter is dan nul, blijft Nederland dromen. Misschien is het samenspel van omstandigheden ooit nog eens precies goed, en horen we toch weer: it giet oan!