Komt deze extreme weersgebeurtenis door klimaatverandering? Zo wordt die vraag beantwoord

Weersextremen in het verleden

Want weersextremen zijn niet specifiek iets van de afgelopen tijd; vroeger kwamen ze net zo goed voor. Wel veranderen de extremen ten opzichte van vroeger: wat vroeger extreem gevonden werd, komt tegenwoordig vaker voor, en andersom geldt ook dat hetgeen wat vroeger niet zo extreem was, nu wel een stuk bijzonderder is geworden. 

Denk bijvoorbeeld aan hittegolven en sneeuwval. Waar een hittegolf vroeger niet al te veel voorkwam, hebben we tegenwoordig veel vaker te maken met hittegolven die intenser uit kunnen pakken. En waar het vroeger vrij normaal was om sneeuwrijke winters te hebben, zien we die tegenwoordig bijna nooit meer.

Het aantal landelijke hittegolven sinds 1901. De kleur geeft aan hoe lang de hittegolf duurde: hoe donkerder de kleur, hoe langer die duurde. Zoals te zien is komen hittegolven vanaf de eeuwwisseling steeds vaker voor (bron: KNMI).

Klimaatverandering en weersextremen

In een alsmaar opwarmende wereld is het dan ook niet gek om je af te vragen hoe de weersextremen hierdoor veranderen. Een duidelijk antwoord hierop is echter enorm lastig te vinden. Weersextremen komen namelijk al van nature voor en alle weersextremen van tegenwoordig zijn het resultaat van een complexe mix van menselijke en natuurlijke invloeden.

Toch kunnen de menselijke en natuurlijke invloeden van elkaar gescheiden worden door middel van klimaatattributiestudies. In dit soort onderzoeken staat de impact van klimaatverandering op de intensiteit en het aantal voorkomens van een weersextreem centraal. Allereerst wordt er een gebeurtenis uitgekozen op basis van een aantal criteria. Denk daarbij aan het aantal mensen dat er de dupe van is geworden, de hoeveelheid schade die erdoor is aangericht en of er een waarschuwing voor is uitgegeven. 

Vervolgens wordt het gehele gebied afgebakend waar de extreme gebeurtenis heeft plaatsgevonden, samen met de duur ervan en de meest geschikte weersvariabele (bijvoorbeeld maximale temperatuur of gemiddelde neerslag), die kenmerkend is voor de extreme gebeurtenis. Wanneer de kaders van de gebeurtenis zijn vastgesteld, wordt met behulp van historische waarnemingen bepaald hoe vaak soortgelijke gebeurtenissen voorkomen in het huidige klimaat, en of ze intenser en/of waarschijnlijker zijn geworden.

Maar dat is nog niet alles. Men gebruikt namelijk ook een grote hoeveelheid modellen die niet alleen het specifieke weersextreem nabootsen in het huidige klimaat, maar ook in een klimaat zonder menselijke invloeden (zoals bijvoorbeeld het klimaat van voor de Industriële Revolutie). Op deze manier kunnen wetenschappers de waarschijnlijkheid en intensiteit van het weersextreem in beide klimaten met elkaar vergelijken. Deze bevindingen worden ten slotte samengevoegd met die van de historische waarnemingen, waardoor er een betrouwbaar beeld ontstaat van de veranderingen in deze extremen.

Deze video geeft een voorbeeld van de aanpak van een klimaatattributiestudie, toegepast op een hittegolf in het westelijke Middellandse Zeegebied die in april 2023 heeft plaatsgevonden (bron: World Weather Attribution).

Impact van weersextremen

De resultaten van deze klimaatattributiestudies zijn enorm belangrijk, omdat ze ons laten zien hoe groot de maatschappelijke kwetsbaarheid is en hoeveel blootstelling aan weersextremen we hebben. De kwetsbaarheid geeft hierbij aan hoe de impact van een extreme weersgebeurtenis groter wordt. De extreme weersgebeurtenis kan in sommige gevallen namelijk snel uitlopen op een ramp, bijvoorbeeld wanneer de waarschuwingssystemen niet goed functioneren en daarmee de evacuatie voor een storm vertraagt. De blootstelling laat zien hoeveel mensen met het specifieke weersextreem te maken krijgen. Zo kan de impact een stuk groter zijn in een stad, terwijl er nauwelijks iets aan de hand is in een dunbevolkt gebied.

Blik op de toekomst

Klimaatattributiestudies kijken dus niet alleen maar in de achteruitkijkspiegel, maar geven ook aan in welke gebieden en op wat voor manier we nog kwetsbaar zijn voor extreem weer. Of het nu gaat om hittebestendige steden, slimmere waterbergingen of verbeterde waarschuwingssystemen, de wetenschap geeft uiteindelijk aan hoe we ons beter kunnen wapenen tegen weersextremen, zodat een extreme weersgebeurtenis niet uitmondt in een ware ramp. We kunnen niet het weer bepalen, maar wel hoe we onze samenleving inrichten.