KNMI introduceert hittekracht: een analyse van wat deze schaal zegt

De lancering van die nieuwe schaal is niet toevallig gekozen, want vandaag is het Heat Action Day, de dag waarop wereldwijd aandacht wordt besteed aan de gezondheidsrisico’s van hitte.

De nieuwe hittekracht wordt aangegeven op een schaal van 0 tot 10, waarbij 0 staat voor geen hittekracht en 10 voor hitte die naar Nederlandse maatstaven bijna ondraaglijk is en gelukkig bijna nooit voorkomt. Zo moet de schaal een beter beeld geven van hoe hitte aanvoelt dan de temperatuur alleen.

Hittekracht is gebaseerd op de Wet Bulb Globe Temperature (WBGT)

De hittekracht is niet hetzelfde als de gevoelstemperatuur, maar is gebaseerd op de Wet Bulb Globe Temperature (WBGT). Dit is een maat voor hoe zwaar hitte het menselijk lichaam belast, op basis van luchttemperatuur, luchtvochtigheid, windsnelheid en zonnestraling. Om de daadwerkelijke WBGT te berekenen, moet je drie verschillende temperaturen meten:

• De normale luchttemperatuur. Deze wordt gemeten met een gewone thermometer en telt voor 10% mee in de WBGT.
• De zwarteboltemperatuur. Deze wordt gemeten met een thermometer in een zwarte bol en neemt het effect van zonnestraling op de huid mee. Deze telt voor 20% mee.
• De natteboltemperatuur. Deze wordt gemeten met een thermometer waar een vochtig doekje omheen zit, dat een bezwete huid nabootst. Omdat zweten de belangrijkste manier is waarop het lichaam hitte kwijt kan raken, telt deze met 70% het zwaarst mee.

Hiermee is de WBGT een zogeheten thermofysiologische grootheid: een maat die beschrijft hoe goed het menselijk lichaam nog kan afkoelen.

Overigens worden de zwartebol- en natteboltemperatuur in de praktijk niet overal standaard gemeten. Daarom worden die meestal nauwkeurig berekend op basis van zonnestraling, relatieve vochtigheid, windsnelheid en luchttemperatuur.

Waarom wordt de WBGT dan niet gewoon gebruikt?

Hoewel de WBGT wetenschappelijk goed is onderbouwd als maat voor hoe hitte door mensen wordt ervaren, is deze waarde niet heel makkelijk te interpreteren. De natteboltemperatuur kan namelijk per definitie niet hoger zijn dan de gewone temperatuur, waardoor de WBGT in de praktijk vaak lager uitkomt dan de luchttemperatuur. Dit kan daarom verwarrend zijn.

Om een makkelijker te begrijpen schaal te krijgen, is daarom de hittekracht ontwikkeld. Die gebruikt een veel begrijpelijkere schaal van 0 tot 10. Daarbij is de schaal aangepast aan het Nederlandse klimaat: 0 betekent dat hittekracht volledig afwezig is, terwijl 10 staat voor bijna ondraaglijke hitte naar Nederlandse maatstaven. In de Bilt is er in de afgelopen 35 jaar slechts drie keer hittekracht 10 voorgekomen: eenmaal in 2005 en twee keer in de zomer van 2019. Op sommige weerstations, met name langs de kust, is het nog nooit tot hittekracht 10 gekomen. In het zuidoosten van het land komt het dan weer een fractie vaker voor, maar is het nog steeds zeer uitzonderlijk.

Wat is een normale hittekracht?

Ter vergelijking: vorige week dinsdag, toen het in grote delen van Nederland tropisch warm was, bedroeg de maximale hittekracht 8. Vandaag kwam de maximale hittekracht uit op net 3. Tijdens hittegolven ligt de hittekracht meestal rond 6 tot 7. In de winter speelt hittekracht vrijwel geen rol en is deze bijna altijd 0.

Deze grafiek laat de verdeling van maximale hittekracht per dag over de maanden zien. We kunnen zien dat de maximale hittekracht per dag in de wintermaanden vaak 0 is, terwijl in de zomermaanden meestal de hoogste waarden voorkomen. Bron: KNMI.

De hittekracht is over de dag niet altijd hetzelfde, maar de maximale waarde valt meestal in de middag tussen 14:00 en 16:00 uur.

Deze grafiek laat de verdeling zien van welk moment van de dag de hoogste hittekracht wordt bereikt. Dit ligt meestal ergens in de middag. Bron: KNMI.

Hoe je hitte ervaart hangt af van de context

Met de nieuwe hittekracht komt er dus een makkelijker te begrijpen cijfer bij, al is het logisch dat je daar nog even aan moet wennen. Bovendien is hittebeleving ook relatief: waar de één loopt te puffen, vindt de ander het misschien nog best meevallen. Daarnaast maakt het veel uit of je rustig op de bank zit of intensief aan het sporten bent. Het kan dus handig zijn om te ontdekken bij welk hittekrachtcijfer jij activiteiten nog aangenaam vindt.

Ook verschilt het per persoon vanaf welke hittekracht je echt moet gaan opletten. Vooral ouderen boven de 75 jaar, jonge kinderen, mensen met chronische aandoeningen aan bijvoorbeeld hart of longen en zwangere vrouwen hebben vaak meer last van hitte. Uiteraard speelt kleding een belangrijke rol, maar ook het seizoen telt mee: aan het eind van de zomer ben je doorgaans meer gewend aan hitte dan in het voorjaar.

Hittekracht is daarmee een nieuw hulpmiddel dat probeert weer te geven welk effect hitte heeft op het menselijk lichaam. Nu klinkt het nog nieuw, maar wie weet weten we over een paar jaar niet beter en is het net zo ingeburgerd als de windkracht.