In de dagen voorafgaand aan de Nepal overstroming werden de hoogste augustustemperaturen ooit gemeten
Er is geen sprake van een vastgesteld direct oorzakelijk verband tussen de hitte in augustus en de instorting van de gletsjer kort daarna, maar het is niet te ontkennen dat het snel opwarmende klimaat wel degelijk invloed heeft. De bevindingen van studies naar de gebeurtenis wijzen op een complexe samenhang van factoren: langdurige instabiliteit, ongewoon hoge temperaturen en het ontdooien van permafrost.Ongebruikelijke hitte
In het berggebied waar het deel van de Langtang Lirung gletsjer instortte op 26 augustus, werden vlak voor de ramp recordhoge temperaturen gemeten. Op een hoogte van 5200 meter wordt de gemiddelde temperatuur tussen 21 en 26 augustus op ongeveer 5°C geschat. Dat klinkt niet warm, maar sneeuw- en ijssmelt start bij 0°C en er treedt aanzienlijk meer smelt op bij elke graad daarboven. De analyse werd uitgevoerd door natuurwetenschapper Dr. Robert Rohde van de organisatie Berkeley Earth.
In dezelfde periode is de gemiddelde temperatuur nog nooit boven de 4,0°C uitgekomen in de meetgeschiedenis die teruggaat naar 1970. Met behulp van 14 nabijgelegen weerstations en de ERA5-heranalyse werd daarnaast aangetoond dat de zomertemperaturen (juni-augustus) op de plek van de gletsjerinstorting sinds 1940 zijn gestegen. De afgelopen drie jaren behoren tot de top vier warmste jaren in de regio, samen met 2022. In het gebied is de gemiddelde temperatuur over de eerder genoemde zesdaagse periode met ongeveer 1,8°C toegenomen.
De analyse toont een significante stijgende trend in de zomertemperaturen in het gebied van de Langtang-Lirung berg. Bron: Robert Rohde / Carbon Brief
Glaciale opwarming gaat sneller dan elders
De opwarmende trend heeft waarschijnlijk al jarenlang of zelfs decennialang de Nepalese gletsjer gedestabiliseerd. In de warmere zomers smelt er meer weg, waardoor de gletsjer dunner wordt en verzwakt. Het brak uiteindelijk af tijdens de warmste week ooit in één van de warmste zomers voor de locatie. “Het zou wel heel toevallig zijn als de opwarming van de aarde niet op zijn minst gedeeltelijk tot de afbraak heeft geleid”, schreef Rohde.
Een onderzoek uit juni dit jaar concludeert dat de glaciale gebieden van het Langtang-stroomgebied, gelegen op een hoogte van meer dan 4000 meter, met 0,31°C per decennium zijn opgewarmd tussen 1960 en 2023. Dat was meer dan drie keer de opwarming die werd waargenomen bij een lager gelegen weerstation. Het albedo-effect zorgt voor een versnelde opwarming in gebieden met sneeuw en ijs.
Stabiliteit valt weg
De Langtang Lirung gletsjer is niet de enige gletsjer die de effecten van klimaatverandering ondergaat. Over de hele aarde worden vergelijkbare processen waargenomen in berggletsjers. Krimpende gletsjers destabiliseren de bergwanden en de ontstane gletsjermeren vormen een tikkende tijdbom. Door vallend ijs of gesteente kunnen deze meren plotseling doorbreken en grote overstromingen veroorzaken.
Daarnaast vormt ontdooiende permafrost een grote bedreiging voor de stabiliteit van gletsjers. Uit een onderzoek uit 2025 bleek dat meer dan twee derde van de rots- en ijslawines in het hooggebergte van Azië ontstonden in gebieden met permafrost. Permafrost is grond dat het hele jaar door grotendeels bevroren is. Vaak ontdooit de bovenlaag in de zomer en bevriest het weer in de winter. De laatste paar decennia ontdooit echter steeds een groter deel van de grond. De bevroren permafrost vormt een soort lijm dat het gesteente bij elkaar houdt.
Satellietbeelden van de gletsjer in Nepal lieten zien dat er in de dagen vóór de ramp aanzienlijke sneeuwsmelt had plaatsgevonden. Door smeltend permafrost en smeltwater van de gletsjer sijpelt water door kleine scheurtjes in de gesteentelagen, wat de druk binnenin verhoogt en aardverschuivingen tot gevolg kan hebben.
Wel of niet door klimaatverandering?
Klimaatwetenschappers waarschuwen dat specifieke rampen niet altijd rechtstreeks kunnen worden toegeschreven aan klimaatverandering. Hiervoor worden klimaatattributiestudies gedaan – er wordt een extreme gebeurtenis gekozen, bepaald hoe vaak soortgelijke gebeurtenissen voorkwamen in het verleden, en met modelsimulaties nagebootst hoe het zou zijn mét en zónder de huidige klimaatverandering. Hoe dit precies werkt is uitgelegd in een artikel van eerder dit jaar.
Instortingen van rotsen en gletsjers komen in dit deel van de Himalaya al millennia voor. Echter is er in de wetenschap een vrij grote zekerheid dat de kans op vergelijkbare gebeurtenissen is toegenomen door de mondiale opwarming. Veel van de veranderingen waarvan bekend is dat ze verband houden met klimaatverandering, kunnen bijdragen aan de processen die uiteindelijk tot een gletsjerinstorting leiden.
