In (bijna) heel Europa is het koud

Nederland: zes graden beneden normaal en strenge vorst

Van Denemarken tot aan Spanje liggen de maximale temperaturen zo’n 2 tot 4 graden lager dan normaal in deze tijd van het jaar. Na de koude episode rond Kerst nam de maximumtemperatuur in Nederland weer toe naar rond de 6 graden, hoewel het ’s nachts nog enkele graden vroor. Vanaf 2 januari deed de nieuwe koude luchtsoort zijn intrede, met als resultaat dat de temperatuur overdag omlaag ging.

Het contrast van sneeuwbuien in Nederland is goed terug te zien in de temperatuur. Sinds de eerste sneeuw op vrijdag 2 januari is het in de oostelijke helft van het land tot wel 3 graden kouder dan de westelijke helft. Op 5 januari had het midden en oosten een ijsdag. In de nacht daalt de temperatuur ook sterk en komt het op steeds meer plaatsen tot matige vorst. In de nacht naar 6 januari werd op enkele KNMI stations strenge vorst gemeten. Het langjarig gemiddelde over de periode 1991-2020 is een maximum van ongeveer 6°C en minimum van 0,5-1°C, aardig wat hoger dus.

Strenge vorst in midden-Nederland! Bron: Wetterzentrale

Meerdere landen matige vorst

In Groot-Brittannië, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Noord-Italië en de landen in Oost-Europa kwam het op veel plaatsen tot matige (lager dan -5°C) of zelfs strenge vorst (lager dan -10°C). In combinatie met de vochtige luchtsoort kwam het in veel landen tot ongekende sneeuwval.

De temperatuurafwijking is negatief over het grootste deel van Europa op 5 januari. Dit wil zeggen dat het kouder is dan normaal, veroorzaakt door een grote portie polaire kou. Bron: Climate Reanalyzer

Ook op plekken waar het normaal vrij zacht is in de winter ligt de temperatuur laag. In Spanje was het regionaal erg fris, met nachttemperaturen van rond het vriespunt en overdag niet warmer dan 10 graden. Door bijna heel Frankrijk, behalve aan de kust, kwam de temperatuur op 5 januari niet boven de 3°C uit. In het Alpengebied vriest het overdag hard en zijn ’s nachts temperaturen van onder de -20°C gemeten. Op de bergtoppen daalt de temperatuur extra sterk omdat de ijle lucht minder goed warmte vast kan houden.

Zuidoosten juist warm

De koude luchtsoort heeft het zuidoosten van Europa (nog) niet bereikt. Een hogedrukgebied boven Turkije houdt warmere lucht op zijn plek en geeft weinig ruimte voor de poollucht. Rond de jaarwisseling was het wat kouder door heel Italië en lagen minima rond het vriespunt. In Rome heeft het gevroren, wat vrij uitzonderlijk is. De normale nachttemperatuur ligt hier rond de 3 graden in januari. Op dit moment is het echter zelfs warmer dan gebruikelijk. Dit komt door een lagedrukgebied dat vanuit het zuiden warme lucht aanvoert, maar ook veel regen.

Wateroverlast in Spanje

Het stormachtige lagedrukgebied kreeg de naam Francis. Het bracht zware neerslag, harde wind en kou naar Spanje. Het lagedrukgebied transporteerde de koude Noordpoollucht helemaal naar het Middellandse Zeegebied, waar het botst met de warmere lucht. En van botsing komt neerslag, weten we inmiddels goed.

Vooral de omgeving van Málaga en de Costa del Sol kregen te maken met de gevolgen van Francis. In deze gebieden viel tussen de 50 en 150 millimeter regen door het regengebied dat zich ver uitstrekte van Marokko tot aan de westelijke Middellandse Zee. In zeven Spaanse regio’s werden weerwaarschuwingen afgegeven en in enkele provincies van Marokko gold een code rood vanwege de extreme neerslag. De grote hoeveelheden regen binnen korte tijd leiden tot het snel stijgen van het waterpeil, sneller dan je op kan anticiperen. De komende dagen schuift het lagedrukgebied naar het oosten op en daalt daardoor de temperatuur in Zuidoost-Europa. Ook hier gaat het gepaard met veel neerslag en de nodige weerwaarschuwingen.