Hoofdact winter 2026 openbaart zich eind januari: 'Zware koudegolf vanuit Noordoost-Europa geeft bittere kou en uitgebreid schaatsen'

Vervolgens reveleerde zich de ijskoude Kerst, die al rond 10 december goed te traceren was op de weerkaarten, met twee zeldzaam heldere en vorstige dagen.

Sneeuwdump in groot deel Nederland

Als een soort bonus volgde het op weer.nl al zeer vroeg aangegeven ‘sneeuwbacchanaal’ op het weertoneel dat regionaal bijna een halve meter sneeuw opleverde.

Als heerlijk dessert (voor de echte sneeuwliefhebber) volgde de ferme sneeuwjacht, die zelfs even tipte aan een ware sneeuwstorm in Noord-Nederland. De korte tijd tot stormachtig aangewakkerde noordoostenwind in Noord-Groningen en op de Wadden, deed de gevallen sneeuw ruw verwaaien en opwervelen tot ‘rokende’ duinen van soms bijna twee meter hoogte!

Geen reguliere weerduider op de Nederlandse televisie die zulks kon bevroeden en het dus vervolgens ook dorstte te benoemen de avond ervoor.

Een extreme hoeveelheid sneeuw viel er voor een land als Nederland verspreid over een dag of vijf. Alleen in december 2010 en maart 2005 werden er vergelijkbare dumpen van het ‘witte goud’ opgetekend deze eeuw.

IJskoude lucht van -42 graden boven het land

Een combinatie van ijskoude arctische lucht op hoogte en relatief warm zeewater zorgde voor de soms zeer intense sneeuwval. Sommige waarnemers meldden tot wel 15 centimeter sneeuw binnen anderhalf uur. De zeldzaam koude massa lucht op pakweg 5000 meter hoogte (-42 graden) werd bijna letterlijk neergesmeten op aarde.

Tot zover de tussenstand van het nu al best impressionante winterseizoen in de Lage Landen.

Dijk van een koudegolf

De hoofdmoot moet nog komen durf ik toch wel te stellen. De kans op een dijk van een Pan-Europese koudegolf neemt namelijk sterk toe en zit eigenlijk al een week lang in de meest geconsulteerde prognosekaarten. Er zou eigenlijk weinig twijfel moeten zijn in meteoland waarom dit scenario geen doorgang zou kunnen vinden.

Tot nu toe hebben we weinig vrieskou opgebouwd in Nederland ondanks het feit dat het regelmatig op en top winters was.

Hellmann

Het zogenaamde Hellmann-koudegetal tot nu toe is eigenlijk nogal modest en ligt op slechts 15 punten op de koudste stekken. Dit getal (naar Gustav Hellmann, een Duitse meteoroloog) behelst de sommering van alle negatieve etmaalgemiddelden van de opgetreden temperaturen, met weglating van het minteken.

Dus als Deelen KNMI op de Veluwe een etmaalgemiddelde heeft op een bepaalde dag van -3,2 graden, worden er ruim 3 punten verzameld voor het bewuste Hellmann-getal.

Winter 1947 eenzaam aan de top

Het afgelopen decennium was een score van 25 tot 50 punten al heel zeldzaam. In 1982 werden er 127 punten bij elkaar gesprokkeld te de Bilt en absoluut eenzaam aan de top staat de winter van 1947 met bijna 350.

Mocht de Bilt, of een ander station in het land, het aantal van 50 eventueel passeren straks, kunnen we eigenlijk al spreken van een heel leuke score. Als de 100 behaald wordt later in februari of begin maart, kunnen we zelfs van een koude winter gaan spreken. Een unicum zou dat zijn in deze momentane tijden waarin steevast gesproken wordt over opwarming en nog eens opwarming.

Weersontwikkeling richting februari

Hoe evolueert het weer richting die waarschijnlijk indrukwekkende koudegolf?

Aanvankelijk (in de loop van het weekend en begin nieuwe week) zien we de luchtdruk stijgen boven het oosten van Europa tot zo’n 1040 millibar.

Tegelijkertijd zien we oceanische bemoeienissen vanuit het westen oprispen. Vlakke depressies op de Atlantiek trachten hun invloedssfeer uit te breiden naar het Europese vasteland.

Er lijkt vervolgens een soort patstelling te ontstaan. Beide systemen ogen weinig doortastend maar waarschijnlijk trekt de anticyclonale invloed van het Hoog boven het continent aan het langste eind.

Rustig en vrij koud januariweer

Dat is vrij gunstig voor ons, voor de ‘gebruiker’ van het weer want het weerbeeld zal als gevolg van deze ontwikkeling bepaald rustig en vrij zonnig worden. Er zal overwegend weinig wind staan en koud wordt het nog niet.

Gedurende de nachten komt het tot een paar graden vorst terwijl de dagtemperatuur een aantal graden boven nul zal uitkomen in een meestal vrij zuidelijke circulatie.

Eind januari bijzonder spannend

Daarna wordt het bijzonder interessant. We zien al bijna een week dat zowel bij het Amerikaanse – als Europese weercentrum zich een mega hogedrukgebied gaat ontpoppen boven het noordoosten van Europa. De ‘luchtdrukking’ in de kern van deze machtige anticycloon kan gaan oplopen naar maar liefst 1055 tot 1060 millibar.

Zo’n majestueus bolwerk van hoge druk dat in stelling wordt gebracht, doet onmiddellijk denken aan de grote winters uit het verleden zoals 1942, 1947, 1956 en ook 1986.

Tegendraadse ontwikkeling Hoog

Als we het vervolg bekijken richting 28 januari (ja het is nog betrekkelijk ver weg..) zien we zelfs retrograde aspiraties van het vijfsterren hoog. Met andere worden: de spil van de luchtdrukreus neigt zich dan westwaarts te verplaatsen waardoor de extreem koude aanvoer uit het oostnoordoosten geprolongeerd kan blijven in een groot deel van Europa.

Bovendien zien we lagedrukgebieden ontstaan op de ‘juiste positie’, voornamelijk boven Zuid-Europa. Tevens constateren we dat er warempel toegewerkt wordt naar een ultieme winterse setting.

Ook een kleinschalige ‘koude put’ boven Polen en Noord-Duitsland verschijnt op de koop toe met nog wat koudere instroom, om het winterverhaal nagenoeg compleet te maken. De gepresenteerde weerkaarten zijn welhaast te mooi voor woorden.

Strategisch een goed moment voor 'duurwinter'

Strategisch gezien en dan bedoel ik voornamelijk in kalender klimatologisch opzicht, is het tijdvak, zo eind januari nagenoeg ideaal voor het ontpoppen van een serieuze koudegolf.

Het seizoen is inmiddels al wat op dreef en we naderen langzamerhand het 'putteke' van de winter. De situatie wordt grofweg wat matuurder (volwassener) en ondermijnende interventies in de vorm van pardoes inschuivende, labiele westenwinden of een ordinaire ‘dooi om de noord’ worden wat vaker in de kiem gesmoord wanneer de sprokkelmaand bijna op de kalender verschijnt. Dat gegeven werkt in ons (winter) voordeel.

Wat levert dit nu allemaal op aan winterweer voor de Lage Landen?

Na een nogal tamme aanloop met wat nachtelijke, lichte tot soms matige vorst, volgt in de loop van de derde decade de bel met zeer koude continentaal arctische lucht die vooral in Oost-Europa voor gevaarlijke kou kan zorgen. Voor de verschoppelingen in de omgeving Kyiv bijvoorbeeld (vaak zonder centrale verwarming) komt dit meedogenloos aan. Beoosten Polen worden akelige minima verwacht tussen -26 en -34 graden. Ook richting Moskou kunnen dergelijke diepvrieswaarden gerapporteerd gaan worden.

Een deel van deze extreme transportkou vloeit vervolgens uit naar de Lage Landen.

Te denken valt aan een vorstperiode van pakweg een week (mogelijk aanzienlijk verlengd) waarbij de temperaturen gaan uitkomen op -7 tot -12 graden gedurende de nachten. Overdag blijft het ook vriezen bij -2 tot -6 graden. Waarschijnlijk schat ik het temperartuurbeeld nogal conservatief in op dit moment.

Volop schaatsen op natuurijs

Het lijdt geen twijfel dat we bij dit soort waarden spoedig op het natuurijs geraken. Vanwege het vermoedelijke gebrek aan neerslag (sneeuw) zou zich een fraaie zwarte ijsvloer kunnen ontwikkelen van 7 tot 12 centimeter in eerste instantie.

Ook op de route van de Elfstedentocht kan rekening gehouden worden met de ontwikkeling van deftig natuurijs dat waarschijnlijk naar meer zal smaken.

Al met al lijkt het hoogtepunt van de winter nog te komen met het accent op eind januari.

En laat er nou een correlatie bestaan tussen een koude(re) januarimaand en de daaropvolgende sprokkel (februari). Dat zou nog wel eens wat kunnen beloven straks…