Hoe de zomer van 2026 lijkt op de historische zomers van 1947 en 1976

De zomer van 1947: een oneindige trein aan hittegolven

De zomer van 1947 is een zomer die nog steeds veel besproken wordt, en daar is alle reden toe. De “zomer van de eeuw” was namelijk de heetste zomer van de vorige eeuw, met een gemiddelde temperatuur van 18,7 ℃ (tegenover 16,6 ℃ normaal in de periode 1971-2000). Net zoals dit jaar begon de hitte al enorm vroeg, namelijk op 8 mei, en deze hield onophoudelijk aan tot 21 september. De ene hittegolf volgde op de andere gedurende deze periode, met uiteindelijk 5 regionale hittegolven in het hele jaar! 

Op 28 juni 1947 speelde de jeugd in deze fontein op het Frederiksplein in Amsterdam om af te koelen (bron: Nationaal Archief).

Het zal dan ook niet verbazen dat het dat jaar records regende. Zelfs het toenmalige hitterecord van 38,6 ℃ wankelde: in Maastricht werd namelijk op 27 juni de hoogste temperatuur gemeten met een duizelingwekkende 38,4 ℃. Het was dat jaar alleen niet extreem droog, omdat er van tijd tot tijd ook flinke onweersbuien vielen.

De zomer van 1976: droog, droger, droogst

Hoe anders was dat in 1976. Dat jaar staat tot aan de dag van vandaag bekend als het allerdroogste jaar ooit gemeten, met een bizar neerslagtekort van 361 millimeter. Het begon stiekem al in 1975, een jaar dat ook droog verliep. De natuur kon daarvan niet voldoende herstellen, omdat hardnekkige hogedrukgebieden vanaf de lente al de scepter zwaaiden in West-Europa.

De gevolgen waren toen flink: akkers waren verdord, vissen stierven massaal in de opgewarmde rivieren en 2 miljoen bomen legden het loodje. En dat was nog niet alles: het leger werd ingezet om de boeren te helpen bij het irrigeren en in bepaalde regio’s werd zelfs het drinkwater op rantsoen gezet, een maatregel die we ons niet kunnen voorstellen.

Door de extreme droogte werd het leger ingezet om de boeren te ondersteunen in het irrigeren van de gewassen. Hier zie je dan ook soldaten die op 6 juli 1976 een waterpomp aansluiten in de omgeving van Harmelen (bron: Nationaal Archief).

Verder draaide deze zomer geheel om de memorabele hittegolf van dat jaar. Die is niet zozeer memorabel om zijn hitte (de hoogst behaalde temperatuur in deze periode was 36,7 ℃ in Volkel), maar door zijn lengte. Deze hittegolf begon op 23 juni en eindigde op 10 juli, wat neerkomt op een totale duur van 17 dagen. Op 10 van deze dagen werd het tropisch warm (meer dan 30 ℃). Zelfs in ons huidige klimaat zou eenzelfde hittegolf qua lengte prima thuishoren in het rijtje van extremen.

De zomer van 2026: een combinatie van 1947 en 1976?

Terug naar onze huidige zomer, want die ontpopt zich als een zomer van formaat. Net zoals in 1947 begon deze al zeer vroeg in het jaar, met zelfs een bijzonder vroege eerste regionale hittegolf van het jaar, waarbij op 26 mei in het Limburgse Ell aan de criteria werd voldaan. Sindsdien hebben we ook dit jaar te maken met de ene hittegolf na de andere, waarbij de hoogste temperatuur werd gemeten tijdens de tweede (nationale) hittegolf. In Ell werd het op 26 juni 39,4 ℃, en in combinatie met de hoge luchtvochtigheid besloot het KNMI om voor de eerste keer ooit code rood af te geven voor hitte. 

Tot aan de dag van vandaag hebben we al 5 regionale hittegolven achter de rug, een evenaring van het record van 1947. We hebben al een absoluut record te pakken voor het aantal dagen dat het ergens in Nederland meer dan 35 ℃ is geworden (9 dagen) en we hebben al 3 dagen gehad dat het overal in Nederland meer dan 30 ℃ is geworden. Voorheen is dat maar 3 keer eerder waargenomen sinds het begin van de metingen, in één jaar hebben we dit aantal dus al verdubbeld. En dan is de zomer nog niet eens ten einde.

Naast de uitzonderlijke hitte zal de zomer van 2026 ook herinnerd worden door zijn extreme droogte. Tot aan 15 augustus is het neerslagtekort namelijk opgelopen tot 304 millimeter, nog droger dan in 2018. Dit jaar zal dan ook de boeken ingaan als één van de droogste jaren sinds het begin van de metingen. Ondanks het feit dat de zomer nog niet is afgelopen, kunnen we dus al concluderen dat de zomer van 2026 bijzonder extreem is. Deze past dan ook perfect in het rijtje van legendarische zomers, samen met die van 1947 en 1976.

Door de droogte in niet alleen Nederland, maar in een groot gedeelte van Europa, staat de Waal bijzonder laag. Vrachtschepen moeten zelfs met halve capaciteit varen omdat ze anders vastlopen in de rivier (foto gemaakt door Jolanda van de Geer, locatie: Herveld).