Historische storm Kristin trof Portugal met recordwind en zeldzame sting jet

Explosieve cyclogenese

De Noord-Atlantische Oceaan is het brongebied van een reeks lagedrukgebieden dat steevast Europa opzoekt. Door de zuidelijk gelegen straalstroom buigt een deel van de lagedrukgebieden zuidwaarts richting het Middellandse Zeegebied. Een week eerder vormde daar al storm Harry, waarvoor op Italiaans grondgebied code rood werd afgegeven wegens de extreme neerslagsommen.

Ook Kristin was geen standaard depressie. Het onderging een diepe, explosieve ontwikkeling (cyclogenese). Het ontstond als een secundaire depressie – een kleiner, afzonderlijk lagedrukgebied dat zich ontwikkelt langs een groter lagedrukgebied. Door de interactie met polaire lucht intensifieerde de storm in korte tijd. De luchtdruk in de kern daalde aanzienlijk, wat in de meteorologie uitdiepen genoemd wordt. De kern van de storm met de heftigste wind trok over de zuidwestelijke kust van Portugal.

Code rood voor het halve land

Er waren niet alleen zware windstoten mogelijk, maar ook brede neerslagzones ontstonden door stijgende lucht rond het lagedrukgebied. In Portugal gold code rood aan de kust voor hoge golven en in het binnenland voor zeer zware wind. In veel gebieden werd daarnaast middels code oranje gewaarschuwd voor hevige neerslag.

Windstoten van orkaankracht

Volgens officiële metingen van de Portugese weerdienst (IPMA) was Kristin de zwaarste storm ooit in Portugal sinds het begin van de metingen. Met name district Leiria werd zwaar getroffen. In Soure werd een maximale windstoot van 208,8 km/u geregistreerd. Het oude record van 176,4 km/u door ex-orkaan Leslie in oktober 2018 werd hierdoor ruimschoots overtroffen.

Er werd een 10-minuut gemiddelde windsnelheid van 149 km/u gemeten, wat overeenkomt met een 1-minuut gemiddelde wind van een categorie-2 orkaan. Dit is eveneens een record voor wind in Portugal.

Amateur weerstations namen lokaal nog hogere windsnelheden waar. In Lavos werd rond 6 uur ’s ochtends (lokale tijd) een windstoot van 238 km/u gemeten. De werkelijke snelheid van deze windstoot zal waarschijnlijk lager hebben gelegen omdat het een korte, geïsoleerde piek was. Factoren als de kalibratie van het meetinstrument, de hoogte van de sensor en lokale effecten door het terrein spelen daarbij een rol. De kracht van de windstoot kan worden versterkt door turbulentie of het Venturi-effect, een versnelling van de wind wanneer het door een vernauwing stroomt.

Totale vernieling door sting jet

De windstoten van storm Kristin waren zo krachtig, dat diverse meetinstrumenten uitvielen door stroomstoringen of zelfs vernield zijn. Het is nog maar de vraag hoeveel van de gegevens van de uitgevallen stations nog achterhaald kan worden. Op basis van de schadebeelden heeft er een rampzalige windstorm huisgehouden. De burgemeester van Leiria vergeleek de situatie met een “oorlogsgebied”.

Een opvallend meteorologisch verschijnsel van storm Kristin was het optreden van een vrij zeldzame sting jet. Radarbeelden bevestigen dit door de typische vorm van een angel. Een sting jet is een klein gebied met bijzonder krachtige wind aan de achterkant van het lagedrukgebied. Koude, droge lucht daalt met hoge snelheid omlaag en wikkelt zich om het lagedrukgebied. Wanneer deze wind de grond bereikt veroorzaakt het vaak binnen een korte periode uitzonderlijk sterke windstoten ten opzichte van de rest van de storm. Vorig jaar ontwikkelde storm Éowyn ook een sting jet en dat leidde tot recordwind in Ierland.

Onrust houdt aan

Rond de Middellandse Zee is het weer al een aantal weken onrustig. De straalstroom ligt erg zuidelijk door het krachtige hogedrukgebied boven Scandinavië en de Baltische staten. Lagedrukgebieden worden geforceerd naar het zuiden af te buigen, in plaats van de gebruikelijke route over de Britse Eilanden richting Noorwegen (de bekende ‘westcirculatie’). Zolang deze luchtdrukverdeling aanhoudt, krijgt Zuid-Europa te maken met meer wind en regen door storingen. Dit weekend gelden opnieuw weerwaarschuwingen voor Portugal en de noordwestkust van Spanje wegens hoge golven en harde wind. Daarnaast vallen zeker de komende week grote neerslagsommen in het westen van het Iberisch schiereiland.

Dankzij de ver zuidelijk gelegen straalstroom bewegen Atlantische storingen steevast richting het Middellandse Zeegebied, in plaats van meer gebruikelijk naar Noordwest-Europa. Bron: NetWeather