Heeft El Niño een link met de NAO – de weersbepalende circulatie in Europa?

Directe invloeden kunnen groot zijn

Een sterke El Niño heeft niet gegarandeerd grotere invloeden op het weer in landen rond de Stille Oceaan, maar bij een gebeurtenis van deze omvang is de kans daarop wel groter. Verschillende landen bereiden zich voor op de weersveranderingen die El Niño met zich mee kan brengen.

Bijvoorbeeld in het noorden van Australië gaat El Niño vaak samen met verminderde neerslag. Als gevolg van droogte kunnen oogsten tegenvallen en voedselprijzen stijgen. In delen van Azië en de zuidelijke VS valt er tijdens El Niño vaak meer neerslag dan normaal en dat kan een overstromingsrisico vormen.

De piek van El Niño wordt in de komende maanden bereikt, waarna het weer in kracht afneemt tot ENSO-neutraal gedurende het voorjaar. Bron: NOAA CPC

Europa is ingewikkelder

Hoe zit het dan in Europa? De effecten op ons continent zijn meestal beperkt omdat het ver van de Stille Oceaan ligt. Statistische relaties tonen aan dat het voorjaar in Nederland in een El Niño-jaar gemiddeld wat natter is, en in Zuidwest-Europa is juist de herfst wat natter dan normaal. Deze relaties zijn moeilijk te onderzoeken omdat de invloed van El Niño niet goed te onderscheiden is van die van andere grootschalige circulatiepatronen die het Europese weer bepalen.

Verplaatsing van energie

Eén van deze grootschalige patronen is de Noord-Atlantische Oscillation (NAO). De NAO beschrijft het drukverschil tussen hogedruk bij de Azoren en lagedruk bij IJsland. De positieve fase van de NAO komt overeen met een groot drukverschil en sterkere westenwinden. Aan de andere kant gaat de negatieve fase vaak samen met een geblokkeerd luchtdrukpatroon en een golvende straalstroom. De invloed van de NAO op het Europese weer is het meest te merken in het winterhalfjaar doordat de temperatuurverschillen tussen noord en zuid toenemen en daardoor de straalstroom versterkt.

Een positieve NAO-index gaat samen met een sterke straalstroom en lagedrukgebieden die vanaf de oceaan naar Noordwest-Europa trekken (rechts). Bron: NOAA

Ondanks dat er geen direct verband kan worden aangetoond tussen El Niño en het weer in Europa, zijn er wel onderzoeken die het El Niño-systeem (ENSO) koppelen aan de voorspelbaarheid van de NAO een jaar vooruit. Het blijkt dat deze modelverwachtingen verbeteren wanneer ENSO van fase verandert in hetzelfde jaar. De verbetering hangt samen met de noordwaartse voortplanting van afwijkende luchtstromingen in de atmosfeer, wat de dynamiek van de NAO aanstuurt.

Nadat een El Niño of La Niña zijn of haar hoogtepunt bereikt, meestal halverwege de winter, neemt de temperatuurafwijking langzaam af en kan het systeem datzelfde jaar in de tegenovergestelde fase terechtkomen. In de daaropvolgende winter is er doorgaans een positieve NAO. Daarentegen vertoont een jaar zonder een wisseling tussen El Niño en La Niña geen duidelijk patroon.

Afgelopen voorjaar een overgang

Met deze bevindingen wordt aangetoond dat El Niño wel degelijk effect kan hebben op de weersbepalende circulatiepatronen bij Europa, maar de invloed is pas een jaar later merkbaar. De afgelopen maanden wisselde een (zwakke) La Niña naar een (zeer sterke) El Niño, wat volgens het onderzoek kan betekenen dat de NAO het komende seizoen vaker in de positieve fase zit. Een overheersende westelijke stroming geeft dan relatief nat en zacht winterweer.

Een andere verbinding, pasgeleden aangetoond met behulp van satellietgegevens, is dat de snel ontwikkelende El Niño dit jaar de droge en hete Europese zomer kan hebben versterkt. El Niño verandert de grootschalige patronen van stijgende en dalende lucht boven de tropen, wat grootschalige meanders in de straalstroom kan veroorzaken en invloed uitoefent op Europa – bovenop de opwarming door de uitstoot van broeikasgassen.