Heb jij al een “cool” dak? Koele daken helpen tegen stadshitte en verlagen binnentemperatuur

Passieve verkoeling tegen energieverbruik

De mondiale opwarming gaat hand in hand met een groeiende vraag naar airco’s, die veel energie vragen en bijna 4% bijdragen aan de jaarlijkse wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Gelukkig zijn er oplossingen die het opnemen van zomerse hitte in huis tegengaan. Daarmee daalt ook het gebruik van airco’s.

Uit onderzoek blijkt dat zonwering aan de buitenkant van de ramen het meest effectief is tegen oververhitting in woningen. De zon wordt buiten gehouden voordat warmte door het glas naar binnen komt, in tegenstelling tot bij gordijnen of luxaflex.

Minder absorptie, meer uitstraling

Een andere oplossing zijn koele daken, ofwel Cool Roofs genoemd door de U.S. Environmental Protection Agency (EPA). Deze daken absorberen minder zonne-energie en daardoor wordt minder warmte aan het gebouw doorgegeven. Het principe van koele daken rust op het natuurkundige albedo, de mate van reflectie van kortgolvige zonne-energie. Daarnaast speelt de emissiegraad ook een rol; dat is een maat voor hoe goed het dak de opgenomen zonnewarmte weer afvoert. Dakbedekking met een hoge emissiegraad straalt de warmte snel weer uit naar de atmosfeer. Deze eigenschappen zorgen samen voor een lagere temperatuur op het dak en in het gebouw.

Onderzoek wijst uit dat koele daken op woningen zonder airconditioning de maximum binnentemperatuur kunnen verlagen met 1,2 tot 3,3°C. Ook verminderde de koelbehoefte tot wel 93%. Een bijkomend voordeel is dat de omgevingstemperatuur afneemt in locaties waar meerdere koele daken worden toegepast, waardoor het hitte-eilandeffect wordt verminderd.

Een schematische weergave van de energiestromen in de vorm van warmte tussen de zon, het dakoppervlak, het gebouw en de omgeving. Hoe hoger de zonreflectie, hoe meer zonne-energie van het dak wordt weerkaatst en hoe hoger de emissiegraad, hoe meer van de geabsorbeerde warmte wordt uitgestraald. Bron: Cool Roof Rating Council

Er zijn een aantal verschillende methoden om koele daken te creëren, welke afhangen van de schuinheid van een dak. Op plat dak of een dak met een lichte helling kunnen bijvoorbeeld vloeibare dakcoatings of dakbedekkingsgranulaat met lichte of koele kleuren worden aangebracht. Op schuine daken zijn dakpannen zoals terracotta van nature koel, of kunnen dakpannen gecoat worden met reflecterende verf of korrels.

Naast koele daken bestaan er ook koele muren, buitenmuren die meer zonlicht reflecteren door middel van witte of lichtgekleurde verf of producten met speciale pigmenten. Het verkoelende voordeel is vergelijkbaar met dat van koele daken. Het wordt veel toegepast in o.a. Zuid-Europa, waar ik me als kind op vakantie altijd verwonderde over de leuke pastelgekleurde muren.

Nederlandse woningen niet ontworpen op hitte

Omdat Nederland tientallen jaren een gematigd klimaat heeft gehad, zijn de bestaande woningen ontworpen om met veel glas zo veel mogelijk licht en warmte binnen te laten. Dat is prettig in de winter, en in de relatief korte, milde zomers leverde het weinig problemen op. Klimaatverandering heeft er echter toe geleid dat grofweg sinds deze eeuw de winters vaak minder koud verlopen en de zomers juist langduriger heet zijn. Bij veel bestaande bouw ontbreekt een goede zonwering en in renovatieplannen worden hittemaatregelen niet altijd meegenomen. Voor nieuwbouw is er wel een norm om hitte binnenshuis te beperken. Toch blijkt uit RVO-data over 2024 en 2025 dat er nog maar in 12% van de nieuwbouwwoningen buitenzonwering wordt toegepast. Het combineren van verschillende maatregelen, zoals reflecterende dakbedekking, buitenzonwering en nachtventilatie, werkt het beste tegen hitte in woningen. Nieuw thermochroom glas, ontwikkeld door TNO, houdt warmte in de zomer tegen en laat het juist binnen in de winter.