H of L op weerkaart? Dit betekent het voor het weer

Gewicht op de aarde

In tegenstelling tot wat veel mensen denken heeft lucht wel degelijk een gewicht. In de lucht zitten stoffen, zoals waterdamp, maar ook andere gassen zoals CO2 en stikstof die iets wegen. Door de zwaartekracht van de aarde worden deze gassen naar de aarde toe getrokken, en zo drukt al deze lucht op het aardoppervlak. Luchtdruk is de kracht die de lucht door haar gewicht op een bepaald oppervlak uitoefent.

Verdeling van luchtdruk

Door de zwaartekracht wordt de lucht naar de aarde toe getrokken. Daardoor is de luchtdruk het hoogst aan het aardoppervlak en neemt deze af naarmate je hoger in de atmosfeer komt. Er wordt ook wel gezegd dat de lucht minder dicht is op grotere hoogte. Dit is goed te merken tijdens bijvoorbeeld een bergvakantie, waar de lucht veel ijler is op hoogte. Ook merk je het wanneer je in een vliegtuig opstijgt, dan voel je deze verandering in luchtdruk in je oren.

Hoe wordt luchtdruk gemeten?

De luchtdruk wordt gemeten met een barometer. De eerste barometers werden met kwik gemeten, omdat de luchtdruk invloed heeft op hoe hoog het kwik in de buis komt. Ondertussen zijn echter bijna alle barometers digitaal. Deze gebruiken sensoren om de luchtdruk te meten. Zo wordt een meting direct omgezet in digitale informatie die kan worden afgelezen. Luchtdruk wordt standaard uitgedrukt in hectopascal (hPa). Op zeeniveau is de luchtdruk standaard 1013,25 hPa.

Principe van een kwikbarometer. Bron: Meteo Enschede West.

Hoge en lagedrukgebieden

Op weerkaarten en in het nieuws wordt vaak gesproken over hoge en lagedrukgebieden. Er zit niet alleen verschil in hoogte, ook in verschillende gebieden op de wereld kunnen een andere luchtdruk hebben op dezelfde hoogte. Hoge- en lagedrukgebieden ontstaan doordat lucht op sommige plaatsen stijgt en op andere plaatsen daalt. Dat kan komen door temperatuurverschillen, maar ook door de grootschalige luchtstromingen in de atmosfeer. Tijdens het opstijgen koelt de lucht af. Als de lucht voldoende vocht bevat, condenseert de waterdamp tot kleine waterdruppeltjes en ontstaan wolken. Bij een lagedrukgebied is het dus vaak bewolkt en is de kans op regen groter. Bij een hogedrukgebied is het juist zonnig, omdat hier de lucht daalt en wordt samengedrukt.

Isobaren op een weerkaart

Op weerkaarten zijn vaak lijnen te zien met af en toe een H of een L. De letters staan voor hoge- en lagedrukgebieden, en de lijnen die gebieden met dezelfde luchtdruk verbinden heten isobaren. Zo is in één oogopslag te zien hoe de luchtdruk over een gebied verdeeld is. Omdat de natuur streeft naar evenwicht, stroomt lucht altijd van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied. Door de draaiing van de aarde buigt die stroming onderweg af. Die verplaatsing van lucht is precies wat wind is. Hoe groter het drukverschil tussen twee gebieden, hoe sneller de lucht stroomt en hoe harder het dus waait. Op de kaart zie je dat terug: hoe dichter de isobaren bij elkaar staan, hoe krachtiger de wind.

Luchtdruk en hittegolven

De afgelopen tijd hebben we vaak een hogedrukgebied boven Nederland, wat voor zonnig en warm weer zorgt. Tijdens de hittegolf van eind juni lag lange tijd een hogedrukgebied boven West-Europa. Zo'n situatie wordt ook wel een blokkade genoemd, omdat storingen nauwelijks vooruitkomen. Door het aanhoudend zonnige en droge weer kan de bodem sterk opwarmen. Komt daar ook nog een zuidelijke stroming bij die warme lucht aanvoert, dan kunnen de temperaturen dagenlang hoog oplopen en kan een hittegolf ontstaan.

Ook de komende tijd houdt een hogedrukgebied Nederland in haar greep. Hierdoor houden we naar verwachting nog minstens een week droog, zonnig en warm weer. Aan het einde van volgende week lijken lagedrukgebieden weer (tijdelijk) in de buurt te komen. Daardoor nemen de kans op enkele onweersbuien toe.