Gevolgen van langdurige droogte raken uiteindelijk iedereen in Europa

Slechte oogst door brand en hittestress

Hier in Nederland lijken de bosbranden in Frankrijk en Spanje misschien een ver-van-mijn-bed show. Er wordt veel over gesproken op het nieuws en foto’s komen voorbij, maar wat er duizend kilometer verderop gebeurt, is nauwelijks nog een onderdeel van ons dagelijks leven. Toch zijn de gevolgen van de branden hier indirect merkbaar, zij het met een vertraging van enkele weken of maanden.

De bosbranden leggen enorme stukken natuur, stad en landbouwgrond in de as. Niet alleen het vuur, maar ook de rook heeft invloed op de landbouw. Onder de juiste omstandigheden kan de rook zich kilometers ver verspreiden en in de wijde omgeving leiden tot een slechte of mislukte oogst. De aanhoudende hoge temperaturen en waterschaarste zorgen ervoor dat gewassen niet voldoende gekoeld kunnen worden en de schil verbrandt.

Ook veehouders worden geraakt: weidegrond, veevoer, machines, schuren en dieren gingen verloren. Lokaal heeft dit alles een grote impact op de economie, maar door de export van producten is de impact ook internationaal. Zoals na de verwoestende stormen in de winter in Spanje en Portugal zijn prijsstijgingen niet te voorkomen en zullen sommige producten schaarser of kleiner zijn. Voor vruchten die na de zomer geplukt worden, is dit over een tijdje pas te merken.

Lage waterstand geeft grote problemen

De gevolgen van een lage waterstand zijn in Nederland wél direct merkbaar. Omdat de Nederlandse wateren het eindpunt zijn van veel rivieren die beginnen in de bergen, leidt droogte in de brongebieden tot lagere waterstanden in bijvoorbeeld de Rijn en Maas. Wintersneeuw smelt te vroeg en in de zomer bieden gletsjers steeds minder reserves. Het waterpeil ligt laag en er zijn in diverse regio’s al aanvullende maatregelen zoals het verbod op het gebruik van slootwater voor de landbouw en beperkte scheepvaart.

De droogtesituatie in Europa medio juli. De droogte is kritiek in het grootste deel van Europa en is gedurende de maand verergerd in Midden- en West-Europa. Bron: EDO

Omdat het waterpeil van de Rijn zo laag is, dringt zout water makkelijker binnen in Zuid-Holland. Om verzilting tegen te gaan, wordt er vanaf het Amsterdam-Rijnkanaal een recordaanvoer van 15.000 liter zoetwater per seconde naar West-Nederland gestuurd. Voorlopig gaat dit, maar het is geen permanente oplossing

In Hongarije heeft de Donau een historisch lage waterstand bereikt en is daardoor besloten om een belangrijke kerncentrale stil te leggen. Deze kerncentrale in Paks is goed voor bijna de helft van de Hongaarse elektriciteitsvoorziening, maar de koelsystemen werken niet door het lage waterpeil. Dit betekende de start van een energiecrisis in het land. De kerncentrale ondergaat technische voorbereidingen om in de toekomst met een lager waterpeil te kunnen blijven draaien.

Het lijkt alsof moeder Natuur een stokje steekt voor de oneindige hunker naar groei en hebzucht van de mens. De balans is zoek en grenzen worden bereikt.

Seizoensverwachtingen gaven risico al aan

Wat bovenstrooms gebeurt, heeft een paar dagen tot een week later invloed op het water in Nederlandse rivieren. De afname in Europese waterreserves was enkele maanden geleden al zichtbaar in de Copernicus seizoensverwachtingen van hydrologische droogte. In het voorjaar had de Rijn een normale afvoer, was de natuur groen en leek er weinig aan de hand. Toch waren er toen ook al signalen dat de Europese waterreserves achterbleven. De sneeuwvoorraad was klein en bodems in Midden-Europa waren droger dan normaal, wat gecombineerd met de langetermijn weersverwachtingen leidde tot een grote kans op een droger seizoen.

De verwachte rivierafvoer in Europa van juli tot september 2026. Het laat de verwachte afwijking ten opzichte van normaal zien, met rood voor een lagere en blauw voor een hogere afvoer. Bron: WUR

Voor operationeel waterbeheer geven hydrologische modellen verwachtingen tot ongeveer twee weken vooruit. Acute hoge of lage rivierstanden kunnen zo worden geanticipeerd. Voor droogte gedurende het zomerseizoen bestaan er de seizoensverwachtingen. In de meest recente verwachtingen is de kans groot dat ook in augustus en september de droogte in grote delen van Midden- en West-Europa aanhoudt. De beschikbaarheid van water blijft daarmee een aandachtspunt.