Gaat november kouder dan gemiddeld eindigen? Sinds januari niet meer gebeurd
Na negen “te warme” maanden een “te koude” maand – breekt november de opeenvolging van een flink hoge maandgemiddelde temperatuur?Vrij frisse nachten
De gemiddelde temperatuur van de eerste twee weken in november ligt in De Bilt bijna 3 graden onder het langjarig gemiddelde*: 5,7°C ten opzichte van 8,4°C. Door hogedrukinvloed en rustige, heldere nachten bedraagt de gemiddelde minimumtemperatuur over deze veertien dagen slechts 2,1°C – drie graden kouder dan de norm. Tot nu toe zijn er zes vorstnachten geweest, één meer dan de klimaatnormaal van vijf vorstnachten in heel november.
* Het langjarig gemiddelde, ook wel de ‘klimaatnormaal’ genoemd, beschrijft hoe het gemiddelde weer in Nederland eruit zag in een bepaalde periode, in dit geval van 1991 t/m 2020.
In het noorden is de negatieve afwijking het kleinst en is de eerste helft van november redelijk gelijk aan het normale gemiddelde over deze periode. In delen van het westen, midden en zuiden was het duidelijk frisser dan gemiddeld.
Jaar-op-jaar variatie
Als gevolg van de mondiale opwarming wordt de kans steeds groter dat de temperatuur boven de klimaatnormaal uitkomt, maar dat wil niet zeggen dat het ook per definitie vaker gebeurt. Het is in een warmere wereld wel eenvoudiger om dit te halen wanneer factoren samenvallen en alle seinen op “groen” staan. Het is daarom opmerkelijk – maar niet onverwacht – dat de maandgemiddelde temperatuur in De Bilt in bijna heel 2025 en 2026 boven de klimaatnormaal uitkwam. In de helft van de gevallen gaat het om een afwijking van meer dan 1 graad.

De maandgemiddelde temperatuur volgens de klimaatnormaal over de periode 1991-2020 is gegeven in de linker kolom. De twee rechterkolommen geven de temperatuurafwijking in de maanden van 2025 en 2026 weer.
Met de koers die door weermodellen op de lange termijn wordt verwacht, zou de maandgemiddelde temperatuur deze november kunnen blijven steken op ongeveer 6°C in De Bilt. Dit is een krappe graad lager dan het langjarig gemiddelde van 7,0°C. Elk jaar schommelt het wel wat, waardoor een exact gemiddelde van 7,0°C bijna niet voorkomt in de natuur. Alles tussen 6°C en 8°C kan worden gezien als ‘gewoon novemberweer’; bij meer dan een graad verschil is het een opvallend warme of koude uitschieter.
Niet veel meer dan een graad kouder
Nochtans komt de verwachting niet in de buurt van de koudste novembermaanden ooit gemeten in De Bilt, welke een maandgemiddelde temperatuur hadden van tussen de 1,2°C en 3,1°C. Deze komen allemaal uit de vorige eeuw. Sinds de jaren 2000 was de gemiddelde temperatuur in 27% van de novembermaanden meer dan 8 graden, terwijl dit enkel in 2010 en 2016 onder de 6 graden uitkwam. Alleen als er op de lange termijn een hogedrukgebied over Scandinavië vormt en er dan polaire lucht over Nederland stroomt, kunnen we dit nog halen.
