Europa krijgt steeds vaker te maken met grote hagelstenen
Regio’s in het noorden van Italië zijn vorige week maandag getroffen door grote hagelstenen. Deze hagelstenen bereikten doorsnedes van bijna 5 cm in doorsnede. Hoewel hagelstenen van 5 cm niet recordbrekend zijn, zijn ze groot genoeg om schade aan auto’s, gewassen en daken te veroorzaken. Ook is het vrij vroeg in het jaar. De meeste zware hagelbuien komen eerder in de maanden juni-augustus voor.De afgelopen jaren wordt Europa steeds vaker getroffen door extreem grote hagelstenen. Zo komt het record voor de grootste hagelsteen uit 2023, maar ook in de jaren ervoor en erna zijn extreem grote hagelstenen (doorsnede groter dan 5 cm) gerapporteerd. Vooral in Italië vallen steeds vaker grote hagelstenen. Hier komt dan ook het Europese record vandaan, deze viel op 24 juli 2023 en had een doorsnede van maar liefst 19 cm.
Voorkomen van grote hagel (groter dan 2 cm in diameter) en zeer grote hagel (groter dan 5 cm in diameter) over de afgelopen 70 jaar. Dit is weergegeven zoals de ‘climate stripes’ en tootn een percentuele afwijking ten opzichte van het gemiddelde over deze tijd. Bron: Battaglioli et. al., ESSL. Aangepast door KNMI.nl.
Hoe ontstaat hagel?
Om te begrijpen waarom er de laatste jaren zo veel grote hagelstenen zijn gevallen, is het belangrijk om te weten hoe hagel ontstaat. Een samenspel van omstandigheden is nodig voor het ontstaan van hagel. Ten eerste is er genoeg vochtige lucht voor nodig. Dit is in essentie de brandstof voor de storm, omdat bij het condenseren van water tot wolken energie vrijkomt. Ten tweede is er een onstabiele atmosfeer nodig, dit houdt in dat de temperatuur sterk afneemt met hoogte. Hierdoor gaat de lucht stijgen. Daarnaast is er een mechanisme nodig waardoor de lucht wordt opgetild, en zo uit zichzelf verder kan stijgen. Dit kan door een front, maar ook door bijvoorbeeld een bergketen. Hierdoor vormt zich een onweersbui, waarin hagelstenen kunnen ontstaan wanneer regendruppels hoog in de wolk sterk afkoelen en bevriezen. De hagelstenen groeien doordat ze steeds weer omhoog worden geslingerd in de wolk, en zo steeds een laagje ijs erbij krijgen. De hagelstenen vallen als ze te zwaar zijn geworden voor de opwaartse stroming.
Dit is er nodig voor extreem grote hagelstenen
Grote hagelstenen vormen meestal in een supercell. Voor de vorming van een supercell is nog een andere factor nodig: windschering, ofwel de verandering van windrichting met hoogte. Hierdoor ontstaat een spiraalvormige sterke opwaartse stroming. Daardoor blijft de stijgende warme lucht gescheiden van de dalende koude lucht, waardoor de onweersbui langer in stand kan blijven. Hierdoor kan de storm langer blijven bestaan en krijgt deze meer tijd om extreem grote hagelstenen te vormen.
Steeds vaker kans op extreem grote hagel
In Europa, met name in Italië, is de kans op extreem grote hagel de afgelopen jaren toegenomen, toonde een studie gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature aan. Ook komen ze relatief iets eerder in het jaar voor. Dit wordt in verband gebracht met de toename in temperatuur op dit continent door klimaatverandering. Hierdoor is er meer vocht beschikbaar, waardoor grotere stormen kunnen ontstaan. Vooral in Italië, in de buurt van de Alpen, komt grote hagel relatief vaak voor. Hier botst namelijk warme, vochtige lucht van het Middellandse Zeegebied met de koudere lucht van de Alpen. Dit levert een goed recept op voor supercellen.
Niet elke regio volgt deze trend
Niet overal ter wereld is deze trend zichtbaar. Zo is er een afname in grote hagel in delen van Zuid-Amerika. Deze trend wordt ondersteund door een afname in het aantal extreme stormen in deze regio’s. Dit is te linken aan meer langdurige droogte en een stabielere laag van de atmosfeer, waardoor er minder vocht beschikbaar is en er minder snel stormen worden gevormd.
