Eeuwige bliksem in Venezuela: de Catatumbo Lightning
Op Lake Maracaibo in Venezuela onweert het bijna elke avond. Het fenomeen is zo bijzonder, dat het in het Guinness Book of World Records staat. Tot wel 300 nachten per jaar komt er bliksem voor. Wat is er zo speciaal aan deze plek, dat het er bijna eeuwig bliksemt?Hoogste concentratie bliksem ter wereld
De Catatumbo Lightning is vernoemd naar de gelijknamige rivier in westelijk Venezuela. De Río Catatumbo mondt uit in het meer van Maracaibo, waarboven het nacht na nacht tot onweer komt; gemiddeld tussen de 140 en 160 nachten per jaar. Met meer dan 1,2 miljoen bliksemschichten per jaar is het de plek met de hoogste bliksemconcentratie ter wereld. Deze status werd in 2013 door de Guinness World Records erkend.
De locatie en timing van de onweersbuien op het meer is bijna iedere keer gelijk. De betrouwbaarheid heeft er zelfs toe geleid dat ze in het verleden als hulpmiddel voor maritieme navigatie werden gebruikt. Het fenomeen komt 5 uit de 6 nachten voor, uren achter elkaar, gevuld met tot wel 30 blikseminslagen per minuut.
De stroboscoop bliksem verlicht de hemel boven de Catatumbo rivier bijna continu. Door de lokale bevolking wordt de rivier ook wel de "rivier van vuur" genoemd. Het is een indrukwekkend, maar ook gevaarlijk schouwspel.
De wind is cruciaal
De lokale topografie speelt een belangrijke rol in het ontstaan van de Catatumbo-bliksem. Overdag waaien warme passaatwinden richting westelijk Venezuela. De Y-vormige bergketen van de noordelijke Andes omringt het meer en houdt de warme lucht vast. Tegelijkertijd biedt het meer een extra bron van vocht. In de avond, terwijl het land afkoelt, stroomt koele lucht vanuit de Andes naar beneden. Beide luchtsoorten botsen en dat dwingt de warme, vochtige lucht omhoog tegen de bergwand. Het creëert de perfecte mix voor krachtige onweersbuien.
Wanneer waterdruppels uit vochtige lucht botsen met ijskristallen uit koude lucht, ontstaat er statische elektriciteit die zich opbouwt. De donder van de ontladingen is zelden hoorbaar omdat het onweer op grote afstand van de waarnemer plaatsvindt. Deeltjes in de atmosfeer geven daarnaast regelmatig een oranje of gele gloed aan de bliksem door weerkaatsing van het licht, vergelijkbaar met een zonsondergang.
Van verklaring naar voorspelling
De Catatumbo-bliksem is vrij consistent van dag tot dag, maar het gedrag ervan verandert gedurende het jaar. De wind die voor het onweer van belang is komt over het algemeen elke dag op hetzelfde tijdstip voor, maar de vochtigheidsgraad varieert gedurende het jaar. Het onweer is het meest actief in de nattere maanden september en oktober, en het minst in het drogere januari en februari.
De locatie van de onweersbuien is steeds hetzelfde, namelijk boven de monding van de Catatumbo-rivier. Bron: UpFront Scholastic
Tussen de jaren verschilt de activiteit ook. Zo is het in El Niño-jaren in de omgeving droger dan in La Niña-jaren. In 2010 bleef het fenomeen van januari tot en met maart afwezig, waarschijnlijk veroorzaakt door droogte tijdens El Niño.
Voor het voorspellen van de Catatumbo-bliksem op de lange termijn, over een heel seizoen bekeken, blijkt één element bijzonder belangrijk. Meerdere klimaatfactoren beïnvloeden de onweeractiviteit, maar met name de advectie (transport) van CAPE verklaart het fenomeen. De combinatie van CAPE en het noord-zuid windpatroon (de Maracaibo Basin Nocturnal Low Level Jet) verbeterde de voorspellingsmodellen. Het juist kunnen voorspellen van de activiteit in zijn algemeen helpt de lokale bevolking om op veilige momenten hun werk op het meer uit te voeren.
