Dikkere wolk Saharastof boven Nederland, maar auto’s blijven schoon

Hoe komt het stof hier terecht?

Bij stevige stormen boven de Sahara kan fijn woestijnstof hoog in de atmosfeer worden geblazen. In zulke stofstormen worden miljarden kleine zand- en stofdeeltjes opgetild tot enkele kilometers hoogte. Eenmaal in de vrije atmosfeer kunnen ze door sterke luchtstromingen duizenden kilometers worden meegevoerd.

Dat gebeurt nu opnieuw. Op ongeveer 4 tot 6 kilometer hoogte wordt een stofpluim richting West-Europa getransporteerd. Deze laag is dit keer zelfs wat dikker dan vorige week. Toch merken we daar aan de grond weinig direct van, omdat het stof vooral hoog in de atmosfeer blijft hangen.

Waarom blijven de auto’s schoon?

Vorige week viel de Saharastof samen met regen. De regendruppels namen de stofdeeltjes mee naar beneden, waardoor ze neerkwamen op auto’s, ramen en tuinmeubels. Dit verschijnsel staat bekend als modderregen.

Dit weekend blijft het naar verwachting droog. Zonder regen blijven de stofdeeltjes in hogere luchtlagen zweven en slaan ze niet neer aan het oppervlak. Daardoor zien we het effect vooral in de lucht.

Omdat het stof zich voornamelijk op enkele kilometers hoogte bevindt, is de invloed op de luchtkwaliteit aan de grond meestal beperkt. Pas wanneer het stof verder naar beneden mengt of wanneer er neerslag valt, wordt het ook aan het oppervlak duidelijk merkbaar.

Dikke laag stofdeeltjes boven West-Europa vrijdagochtend om 8:00 uur. Bron: copernicus.eu

Saharastof kan zonlicht tegenhouden

Een dikkere stoflaag kan wel invloed hebben op de hoeveelheid zonlicht die het aardoppervlak bereikt. De kleine stofdeeltjes werken namelijk als minuscule obstakels voor zonnestraling. Wanneer zonlicht op deze deeltjes botst, wordt het in verschillende richtingen verstrooid. Dit proces staat bekend als verstrooiing.

Door die verstrooiing bereikt minder direct zonlicht het aardoppervlak. In plaats van fel zonlicht kan de lucht daardoor wat melkachtig of wazig ogen. Vooral wanneer de concentratie stofdeeltjes groot is, kan dit effect merkbaar zijn.

Dat kan ervoor zorgen dat de temperatuur komend weekend iets lager uitpakt dan de modellen berekenen. Als een deel van de zonnestraling wordt tegengehouden of verspreid, warmt het aardoppervlak minder snel op.

Een dunne ‘deken’ van stof

Tegelijkertijd heeft Saharastof ook een tegengesteld effect. De stofdeeltjes kunnen namelijk een deel van de zonnestraling absorberen en vervolgens opnieuw uitstralen als warmtestraling. In zekere zin werkt de stoflaag daardoor als een dunne deken in de atmosfeer.

Vooral ’s nachts kan dat merkbaar zijn. Normaal gesproken verliest het aardoppervlak dan warmte door infrarode straling uit te zenden naar de ruimte. Wanneer er veel deeltjes in de atmosfeer aanwezig zijn, kan een deel van die warmtestraling worden geabsorbeerd en teruggestraald.

Hierdoor kan de afkoeling ’s nachts soms iets worden afgeremd. Welk effect overheerst hangt af van de dikte van de stoflaag en de hoeveelheid bewolking.

Meer sluierbewolking door stofdeeltjes

Saharastof kan ook bijdragen aan de vorming van wolken. In de atmosfeer vormen wolkendruppeltjes zich namelijk niet zomaar uit waterdamp. Daarvoor zijn kleine deeltjes nodig waarop waterdamp kan condenseren. Zulke deeltjes worden condensatiekernen genoemd.

Stofdeeltjes uit de Sahara kunnen precies zo’n rol vervullen. Waterdamp kan zich op deze minuscule deeltjes vastzetten, waardoor kleine druppeltjes ontstaan die samen wolken vormen.

Daardoor kan vanaf morgenmiddag meer sluierbewolking zichtbaar zijn. Dit zijn dunne wolken op grote hoogte, vaak bestaande uit ijskristallen. Ze maken de lucht wat wazig en kunnen de zon gedeeltelijk temperen.

In combinatie met de Saharastof wordt het dit weekend iets minder warm dan vandaag, en kan de temperatuur enkele graden lager uitvallen.

Veel hoge bewolking boven Nederland vrijdag om 13:00. Bron: wetterzentrale.de

Spectaculaire zonsopkomsten en zonsondergangen

Voordat de bewolking toeneemt, kunnen we mogelijk genieten van fraaie luchten. Extra stof in de atmosfeer zorgt namelijk voor sterkere verstrooiing van zonlicht.

Bij zonsopkomst en zonsondergang legt zonlicht een lange weg door de atmosfeer af. Kortgolvig blauw licht wordt onderweg grotendeels verstrooid, terwijl de langere rode en oranje golflengten beter door de atmosfeer heen komen.

Wanneer er extra stofdeeltjes aanwezig zijn, wordt dit effect versterkt. Daardoor kunnen zonsopkomsten en zonsondergangen extra intens rood of oranje kleuren.

Vanavond bevindt de stofwolk zich al ten westen van Nederland. Vanaf morgen bevindt de stofwolk zich direct boven Nederland, waardoor we in de loop van de dag meer sluierbewolking krijgen. De temperatuur komt dan in het zuiden uit op maximaal 17 graden, en in het noordwesten 13 graden. Ook zaterdag en zondag blijven deze temperaturen waarschijnlijk vergelijkbaar, al kan de zon door de Saharastof geregeld wat diffuus door een melkachtige lucht schijnen, soms in combinatie met hoge bewolking.