De modeshow van de natuur laat steeds langer op zich wachten: toeval of patroon?
We zijn ondertussen alweer halverwege november, maar wie naar buiten kijkt heeft dat gevoel nog niet helemaal. De bomen beginnen namelijk nu pas flink hun bladeren te verliezen, terwijl dat moment de afgelopen jaren al eind oktober was aangebroken. Daarvoor was het zelfs gebruikelijk dat de bomen hun bladeren al aan het begin van oktober verloren. De bomen lijken hun blad dus steeds langer vast te houden. Wat is er precies aan de hand?De kleur van de bladeren
Laten we eerst inzoomen op de verkleuring van het blad, want wat zit daar precies achter? In de lente en zomer zijn de bladeren groen, omdat de dagen langer zijn en dus veel zonlicht het aardoppervlak kan bereiken. Dat bevordert namelijk de aanmaak van chlorofyl, het groene stofje in het blad dat zonlicht omzet in energie en daarmee verantwoordelijk is voor fotosynthese. Deze productie is zó groot dat de hoeveelheid chlorofyl domineert over andere stoffen in het blad en de kleur dus voor ons groen is.
In de herfst worden de dagen echter steeds korter, waardoor minder zonlicht het aardoppervlak bereikt. Dit remt de chlorofylproductie af, waardoor de hoeveelheid chlorofyl minder wordt. Daarmee verdwijnt het groen en komen de gele en oranje kleuren steeds meer tevoorschijn. Uiteindelijk zuigt de boom alle waardevolle voedingsstoffen terug uit de bladeren en laat hij ze vallen om de winter goed te kunnen overleven.

De stoffen die verantwoordelijk zijn voor verschillende kleuren in bladeren. De anthocyanen, verantwoordelijk voor de rode kleur, worden pas actief in de herfst aangemaakt bij zonnige dagen en koele nachten (bron: NOAA).
Het startschot van de verkleuring
Zoals hierboven al is verklapt, is het korter worden van de dagen de belangrijkste prikkel voor de boom om naar de winterstand te gaan. Maar het weer heeft ook invloed op de start hiervan. Denk bijvoorbeeld aan neerslag. Tijdens de lente en de zomer is het goed als de bomen regelmatig neerslag ontvangen, maar in de herfst kan het nadelig uitpakken voor het bladerdek. Hevige neerslag kan namelijk de bladeren voortijdig van de bomen afslaan. Hetzelfde geldt voor wind: wanneer het een paar dagen hard waait, blaast de wind veel bladeren gelijk van de bomen.
En ook de temperatuur heeft invloed op de verkleuring van het blad. Een nachtelijke temperatuur onder de 5 ℃ remt namelijk de sapstroom binnen de boom af, waardoor minder water naar de bladeren wordt geleid. Dit remt de chlorofylproductie af (net zoals een vermindering van de hoeveelheid zonlicht), wat weer ruimte geeft aan de andere stoffen.
Door de grote afhankelijkheid van het weer verschilt het moment van verkleuring tussen het noorden en zuiden van een continent. Kijken we bijvoorbeeld naar Noord-Amerika, dan is het zuiden uiteraard warmer dan het noorden. Bovendien krijgt het zuiden veel gelijkmatiger zonlicht gedurende het jaar dan het noorden. Zowel dit temperatuurverschil als het verschil in binnenkomend zonlicht zorgt ervoor dat de bomen in het noorden eerder verkleuren dan die in het zuiden.

De piek in bladverkleuring in de Verenigde Staten. In het noorden en de bergen is het relatief koud en komen temperaturen onder de 5 ℃ vroeg in het seizoen voor, waardoor daar de bomen eerder verkleuren dan in het zuiden van het land (bron: explorefall.com).
Klimaatverandering beïnvloedt de timing van verkleuring
De grote afhankelijkheid van temperatuur zorgt ervoor dat de bomen steeds later in het seizoen hun blad laten vallen. Door de wereldwijde temperatuurstijging verandert de lengte van ieder seizoen namelijk. Ieder seizoen wordt over het algemeen warmer, waardoor de zomer steeds langer duurt en de winter juist minder lang duurt en later start. Een langer durende zomer en later startende winter betekent uiteindelijk dus dat de herfst ook later start, waardoor de bomen later hun blad laten vallen. Op de modeshow van de natuur zul je dus ieder jaar steeds iets langer moeten wachten.
