De AMOC-gerelateerde ‘cold blob’ draagt bij aan terugkerende hittegolven

Koeler stukje oceaan ondanks opwarming

De ‘cold blob’ is de benaming voor het gebied van de Atlantische Oceaan dat een koudere temperatuur heeft dan zijn omgeving. Dit is een vrij consistent gebied dat er, ondanks de mondiale opwarming, eigenlijk altijd wel is. Recent onderzoek wijst uit dat het waarschijnlijk wordt veroorzaakt door een verminderde aanvoer van warm water, in plaats van een toename van warmteverlies aan het oppervlak.

Gelinkt met de AMOC

De AMOC (Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie) is de laatste paar jaar veel in het nieuws. Deze grootschalige oceaanstroming drijft de Golfstroom aan, welke zorgt voor het milde Europese klimaat. De AMOC verplaatst warm oppervlaktewater vanuit de tropen naar het noorden en koud, diep water naar het zuiden. Het koude gebied op de Atlantische Oceaan ligt precies daar waar de AMOC zijn warmte afgeeft aan de atmosfeer.

Onderzoekers vonden een afname van de stroming sinds de pre-industriële revolutie. Een verzwakte AMOC, veroorzaakt door het smelten van poolijs, kan daarom direct gelinkt worden aan het vormen van de cold blob dat is ontstaan door veranderingen in het warmtetransport in de oceaan.

Deze veranderingen hebben een sterke relatie met de mondiale opwarming, maar daar ga ik in dit bericht niet verder op in. Wel is er meer over te lezen als je hier klikt.

De straalstroom en ‘omega blokkade’

In een studie uit 2016 werd aangetoond dat soortgelijke koude afwijkingen in de Atlantische Oceaan ook aanwezig waren voorafgaand aan de meest extreme hittegolven in Europa sinds de jaren 80. Dit wijst op een gemeenschappelijke factor tussen de cold blob en deze hittegolven.

Het verband tussen de koude oceaantemperaturen en hitte boven Europa ontstaat door veranderingen in de straalstroom. Bron: Duchez et al., 2016

Het koudere zeewater beïnvloedt de atmosfeer er direct boven. Het contrast tussen koeler en warmer water creëert een front waardoor de straalstroom gedwongen wordt om sterker te meanderen en trager te stromen. De bocht die de straalstroom maakt wordt een omega blokkade genoemd omdat de vorm lijkt op de Griekse letter omega (Ω). In de bocht domineren hogedrukgebieden en warmt de lucht op door dalende luchtbewegingen. Hoe langer dit aanhoudt, hoe sterker het aan de grond kan opwarmen omdat warmte niet kan ontsnappen uit de hittekoepel.

Onderzoek uit 2023 voerde twee verschillende computersimulaties uit: één met en één zonder de cold blob. Hieruit bleek dat de koude afwijking langere en intensere hittegolven in Europa bevordert. Dit jaar is de cold blob meer aanwezig dan vorig jaar, wat de opeenvolging aan hittegolven kan helpen verklaren.