Code rood door extreme neerslag: een terugblik naar de overstromingen van Zuid-Limburg in juli 2021
Terwijl deze zomer tot nu toe vooral in het teken staat van zon en warmte, met zelfs een razendsnelle toename van het neerslagtekort, was dat vijf jaar geleden heel anders. Toen regende het op 13 en 14 juli 2021 pijpenstelen in vooral Zuid-Limburg, met hevige overstromingen als gevolg. Het was zelfs aanleiding voor het KNMI om voor de allereerste keer code rood uit te geven voor zware neerslag. Wat was hier ook alweer de oorzaak van en wat waren de gevolgen?Hardnekkig lagedrukgebied
Het begon allemaal op 12 juli 2021. Op die dag installeerde zich namelijk een lagedrukgebied ten oosten van ons land. Op zich is dat niet zo vreemd. Wat deze situatie echter bijzonder maakte, was dat dit systeem op zijn plek werd gehouden door een gordel van hoge druk boven Zuid-Scandinavië. Het lagedrukgebied kon dus niet opschuiven richting het oosten van Europa en bleef boven grofweg Duitsland hangen.
De weerkaarten van 13 juli (links) en 15 juli (rechts) in 2021, geldig voor 12:00 's middags. Zoals te zien heeft het lagedrukgebied zich nauwelijks verplaatst tijdens deze dagen omcirkeld (bron: KNMI).
Bovendien zorgde het lagedrukgebied voor een constante aanvoer van vochtige lucht vanuit Centraal-Europa, waar het in de weken hiervoor veel geregend had en er dus veel vocht uit de bodem kon verdampen. Dit vocht kwam uiteindelijk als regen naar beneden in Zuid-Limburg. Maar omdat het hier om een omvangrijk lagedrukgebied ging, hadden veel meer plekken last van deze extreme hoeveelheid neerslag. Ook België, het westen van Duitsland, Luxemburg en zelfs Zwitserland hadden te maken met grote hoeveelheden neerslag. Pas vanaf 15 juli kon het lagedrukgebied zich verplaatsen richting het oosten.
De plekken waar het lagedrukgebied zorgde voor neerslag in deze periode. Vooral in de blauwe gebieden is veel meer neerslag gevallen dan normaal. Dit zijn ook de gebieden waar de hevigste overstromingen voorkwamen (bron: KNMI).
Extreme neerslaghoeveelheden door klimaatverandering?
Uiteindelijk viel er in twee dagen tijd meer dan 150 millimeter neerslag in Zuid-Limburg, terwijl dezelfde regio normaal gesproken “slechts” 80 millimeter neerslag ontvangt in de hele maand juli. Dat er meer dan tweemaal de maandneerslag kon vallen, heeft onder andere te maken met het feit dat warme lucht meer vocht vasthoudt. Als de lucht namelijk één graad opwarmt, kan die 7% meer vocht bevatten. Het spreekt dan ook voor zich dat de toename aan vocht zorgt voor een toename aan regen.
De totale neerslaghoeveelheden voor 13 juli (links) en 14 juli (rechts) in 2021. Vooral in Zuid-Limburg liepen de regenmeters flink vol met dagelijks hoeveelheden die richting 100 millimeter opliepen (bron: KNMI).
Daarbij zijn er ook aanwijzingen dat klimaatverandering invloed heeft op de snelheid waarmee een lagedrukgebied zich verplaatst, en dat heeft alles te maken met de straalstroom. Deze wordt namelijk opgewekt door het temperatuurverschil tussen de evenaar en de poolgebieden, en op volle kracht waait hij vooral vrij recht en krachtig op grote hoogte.
Maar door klimaatverandering warmt het noordpoolgebied veel sneller op dan de evenaar, waardoor dit temperatuurverschil kleiner wordt. De straalstroom wordt dan alsmaar zwakker en waait dus niet alleen minder fors, ook gaat die wat meer slingeren. Hierdoor kunnen lagedrukgebieden zich dan ook minder snel voortbewegen en zullen die langer boven dezelfde plek hangen. In combinatie met een warmere lucht kunnen bepaalde plekken dan ook veel meer neerslag dan normaal ontvangen, en dat is precies wat er gebeurde in Zuid-Limburg vijf jaar geleden.
De één na duurste natuurramp van 2021
De gevolgen waren hierdoor dus ook flink. Huizen overstroomden, wegen werden afgesloten en rivieren traden buiten hun oevers. Neem bijvoorbeeld de Geul, de rivier die dwars door Valkenburg stroomt en het hele centrum van die stad blank zette. Hoewel er in Nederland gelukkig geen dodelijke slachtoffers vielen, eiste de ramp tientallen slachtoffers in België en bijna 200 slachtoffers in Duitsland. De totale schade die deze overstromingen veroorzaakten kwam voor Nederland, België en Duitsland rond 38 miljard euro uit, wat deze natuurramp een van de duurste natuurrampen ter wereld maakte voor 2021. Alleen orkaan Ida in de VS veroorzaakte meer schade met bijna 60 miljard euro.
Zo zie je maar weer dat de zomer zich van twee kanten kan laten zien: enerzijds kan ze vriendelijk zijn met veel zon en hoge temperaturen zoals nu, anderzijds kan ze genadeloos zijn met extreme hoeveelheden regen zoals in 2021.
