Australië in vuur en vlam door grootschalige bosbranden
Terwijl Nederland vorige week volledig in de ban was van zeldzaam winterweer met veel sneeuw, had een groot deel van Australië te maken met een extreme hittegolf. Niet zelden kwam het kwik boven 40 ℃ uit, met op een paar plekken zelfs temperaturen ruim boven 45 ℃. Deze hittegolf vergrootte vooral in de zuidelijke deelstaat Victoria, waar onder andere Melbourne ligt, het risico op bosbranden. De resulterende branden zijn zelfs de hevigste sinds de bosbranden van 2020, die voorkwamen in een zomer die daardoor bekendstaat als de Black Summer en die aan tientallen mensen het leven kostten. Wat veroorzaakt deze bosbranden en wat zijn de gevolgen ervan?Vuur, een gevaarlijke cocktail van hitte, zuurstof en brandstof
Er zijn een paar ingrediënten essentieel voor de vorming van vuur: hitte, zuurstof en brandstof, de zogenaamde branddriehoek. Zonder een van deze ingrediënten kan er nooit vuur ontstaan. Een bosbrand heeft daarbij precies hetzelfde nodig. Zo is er in Australië genoeg vegetatie, zoals gras, bomen en planten, die kunnen dienen als brandstof. De vegetatie vat makkelijker vlam wanneer die uitgedroogd is, omdat er dan minder energie naar het verdampen van water gaat en meer naar het verbranden van de vegetatie zelf. Maar de vegetatie vat niet uit zichzelf vlam, daarvoor is er een vonk nodig die het geheel in brand zet.
De branddriehoek: de hoofdingrediënten staan in de binnenste ring van de driehoek, terwijl de middelste ring het gedrag van de brand op het moment zelf weerspiegelt en de buitenste ring het type bosbrand over meerdere jaren beschrijft (bron: USGS).
Die vonk komt in Australië het vaakst voort uit blikseminslagen, waarbij ongeveer de helft van alle branden door blikseminslag ontstaat. Gedurende de Black Summer was zelfs 90% van alle bosbranden te herleiden naar deze ontladingen. Maar er zijn niet alleen natuurlijke bronnen, ook de mens heeft er een groot aandeel in. Andere veelvoorkomende oorzaken zijn smeulende sigaretten die weggegooid worden in de natuur, auto’s die geparkeerd staan of rijden over uitgedroogd gras en kampvuren die niet in de gaten gehouden worden.
De intensiteit van de eenmaal ontstane bosbrand wordt bepaald door vele andere factoren. Zo zorgt een hoge temperatuur ervoor dat vegetatie sneller uitdroogt, omdat warme lucht meer vocht vast kan houden en daardoor de plant meer van zijn vocht kan verliezen aan de lucht. Daarbij zorgt de wind voor toevoer van zuurstof en de verdere verspreiding van het vuur, door het vuur tegen onaangetaste vegetatie aan te blazen waardoor die ook vlam vat.
Desastreuze gevolgen, met zelfs de creatie van eigen weer door het vuur
Wanneer de bosbrand is ontstaan en intenser wordt, kan dat grote gevolgen hebben voor de lokale bevolking en fauna. Huizen kunnen namelijk vlam vatten, waardoor mensen ineens dakloos kunnen raken, en de fauna moet snel een schuilplek zoeken of vluchten voor het naderende vuur.
Een bosbrand kan zelfs zo intens worden dat het zijn eigen weer creëert. In een gebied waar een bosbrand heerst kan het namelijk enorm warm worden, waardoor de lucht boven de bosbrand sterk wordt opgewarmd. Deze lucht stijgt dan zeer snel op, soms zo snel dat deze hoogtes bereikt waarop de waterdamp in de lucht, onder andere afkomstig van water uit de vegetatie, condenseert en grote wolken kan vormen. Deze wolken worden ook wel pyrocumulus genoemd, of pyrocumulonimbus wanneer die zo groot worden dat er een onweersbui ontstaat. De bliksem uit deze onweersbuien kan inslaan op andere plekken, waar een nieuwe bosbrand ontstaat.
De snelle opwaartse beweging van lucht zorgt voor een tekort aan lucht aan het aardoppervlak, waardoor omringende lucht wordt aangezogen richting het vuur en zo de wind aanwakkert. Dit kan ook zorgen voor verdere verspreiding van het vuur. Sommige bosbranden zijn zelfs dermate groot en intens, dat ze zichzelf in stand kunnen houden met behulp van het weer dat het zelf heeft gecreëerd. De afgelopen jaren wordt dit verschijnsel steeds vaker waargenomen door klimaatverandering, die in Australië tot uiting komt via intense hittegolven en extreme droogte.
Bosbranden in Australië: tragedie maar ook onmisbaar voor de biodiversiteit
Bosbranden komen al sinds mensenheugenis voor in Australië, een continent waar het klimaat op grote schaal warm en droog is en daarbij ideale omstandigheden veroorzaakt voor bosbranden. De biodiversiteit is er ook sterk van afhankelijk: waar de ene plant verloren gaat tijdens een bosbrand, wordt er ruimte gemaakt voor nieuwe planten die floreren nadat de bosbrand een vruchtbare aslaag heeft achtergelaten.
In Australië zijn ze dan ook wel gewend dat er bosbranden voorkomen, maar de huidige bosbranden zijn zelfs voor Australische begrippen extreem. Het is niet extreem dat er bosbranden woeden, maar wel dat er meerdere grote brandhaarden zijn die bewoond gebied bedreigen en in stand worden gehouden door extreme weersomstandigheden die al langer het zuiden van Australië teisteren. Zo was december in de deelstaat Victoria warmer dan normaal, maar ook flink droger, waardoor er een ideale basis werd gelegd voor het ontstaan van de bosbranden. De extreme hittegolf van vorige week heeft daarbij de risico’s alleen maar vergroot. En het bosbrandseizoen is nog niet afgelopen. De scherpste randjes van de afgelopen hittegolf zijn er dan nu wel vanaf, maar een nieuwe hittegolf kan zomaar opdoemen en de situatie verslechteren.
