Artemis II bereikt vandaag de maan: waarom het weer bepalend is voor lanceringen

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft voor lanceringen een heus weerprotocol. Hierin staat heel minutieus beschreven bij welk weer een lancering of verplaatsing van de raket niet mag plaatsvinden. Deze protocollen zijn door de jaren heen uitgebreider geworden, onder meer door mislukte lanceringen als gevolg van weersomstandigheden. Onderstaande twee voorbeelden laten zien hoe het weer van invloed kan zijn op lanceringen.

Challenger ramp

Het bekendste voorbeeld van een mislukte lancering door het weer is de Challenger in 1986. Door lage temperaturen aan de grond ontstond vlak na de lancering een gaslek. Dit lek werd in eerste instantie nog vanzelf gedicht, maar door extreme turbulentie hoger in de atmosfeer opende het opnieuw, waardoor de raket in vlammen opging en alle zeven bemanningsleden om het leven kwamen.

Een jaar later opnieuw mislukte lancering

Een jaar later ging het opnieuw mis bij een lancering, dit keer met een Atlas Centaur. Het was juist erg warm en er was veel onweer in de buurt van Florida, waar het lanceerplatform staat. Op het moment van lanceren was er geen onweer te zien vlak bij het platform, maar de atmosfeer was wel erg instabiel. Toch werd de raket gelanceerd en na 48 seconden werd er een gigantische lichtflits gezien die precies het pad van de raket volgde. Dit staat bekend als triggered lightning: het veroorzaken van bliksem door de raket. De raket en het spoor van uitlaatgassen zijn geïoniseerd en vormen daardoor als het ware een pad dat bliksem heel makkelijk kan volgen om te ontladen op de grond.

In dit geval zorgde de bliksemschicht ervoor dat de software van de raket werd ontregeld, waardoor de raket ineens een scherpe bocht maakte en uiteindelijk de ruimte niet zou halen.

Streng weerprotocol

Deze ongelukken hebben onder meer geleid tot het strenge weerprotocol van vandaag de dag. Daarin staan bijvoorbeeld exacte limieten aangegeven waarbij een lancering niet door kan gaan. De temperatuur mag bijvoorbeeld niet buiten de range van 3,3 tot 34,7 graden Celsius liggen. Voor wind geldt dat bij (zeer) harde wind aan de grond, of bij sterke veranderingen van wind op hoogte die turbulentie kunnen veroorzaken, er geen lancering mag plaatsvinden.

Onweer is gevaarlijk

Voor onweer geldt er een hele waslijst aan eisen. Zo kan er uiteraard geen lancering plaatsvinden als er onweer binnen een straal van 18,5 kilometer (10 zeemijlen) rond het lanceergebied voorkomt. Daarnaast gelden er ook regels voor restanten van onweersbuien en voor bepaalde wolken waarin veel onderkoelde waterdruppels voorkomen. Dat heeft ermee te maken dat de raket en het uitlaatspoor een pad van ionen kunnen vormen, waardoor bliksem relatief makkelijk getriggerd kan worden. Net zoals bij de Atlas Centaur gebeurde.

Regen, of welke andere vorm van neerslag dan ook, is ook uit den boze tijdens een lancering. Tot slot is de zonneactiviteit belangrijk. Zonnestormen kunnen namelijk zorgen voor extra energierijke zonnedeeltjes, waardoor elektrische onderdelen of de communicatie met de raket verstoord kunnen raken.

Artemis II bereikt vandaag de aarde

Artemis II is zonder grote problemen vertrokken en is inmiddels dichter bij de maan dan bij de aarde. De missie zal vandaag, op 6 april, een rondje om de maan maken en daarna weer terugkeren naar de aarde.

Bij elke lancering beoordeelt een team van meteorologen of het veilig is om te lanceren. Daarbij maken ze gebruik van veel metingen en laten ze meerdere keren weerballonnen opstijgen om de atmosfeer te onderzoeken. Daardoor worden lanceringen soms op het laatste moment uitgesteld, alles om te voorkomen dat er opnieuw een missie mislukt door het weer op aarde.